DEKLARATË PUBLIKE: 26 SHTATORI NË MILANO – SHQIPËRIA NUK ËSHTË PRONË E PUSHTETIT: SOVRANITETI I PËRKET POPULLIT.

REAGIM I FUQISHËM PUBLIK I GRUPIT NISMËTAR DHE ORGANIZATOR TË LËVIZJES POLITIKE TË 26 SHTATORIT NË MILANO — Grupi Nismëtar dhe Organizator i lëvizjes politike që do të marrë formë më 26 shtator në Milano ndjek me shqetësim të thellë raportimet mbi avancimin e projektit për krijimin e një entiteti sovran të Urdhrit Bektashi brenda territorit të Republikës së Shqipërisë dhe e konsideron të papranueshme që një çështje me përmasa potencialisht historike, kushtetuese dhe territoriale të zhvillohet pa transparencën maksimale ndaj qytetarëve shqiptarë. Ajo që u paraqit fillimisht si një ide politike nuk mund të konsiderohet më një deklaratë kalimtare, për sa kohë raportime mediatike ndërkombëtare flasin për përgatitje konkrete dhe struktura të ardhshme institucionale. Nëse këto raportime janë të sakta, atëherë Qeveria shqiptare ka detyrimin t’i tregojë publikut menjëherë se çfarë po përgatitet, cili është projekti juridik, çfarë territori përfshin, çfarë nënkuptohet me termin “sovran”, çfarë juridiksioni do të ketë, çfarë juridiksioni do të ruajë Republika e Shqipërisë, nëse janë përgatitur projektligje, marrëveshje, harta, statute apo akte të tjera dhe, mbi të gjitha, mbi çfarë baze kushtetuese pretendohet se mund të ndërtohet një projekt i tillë. Grupi Nismëtar e deklaron pa ekuivok: Shqipëria nuk është pronë e Kryeministrit, nuk është pronë e Qeverisë, nuk është pronë e shumicës së radhës dhe territori i Republikës nuk është një pasuri politike që një pushtet i përkohshëm mund ta trajtojë sipas vullnetit të vet. Qeveritë vijnë dhe ikin, kryeministrat marrin mandate dhe largohen, shumicat parlamentare ndryshojnë, por Republika, territori, sovraniteti dhe rendi kushtetues u përkasin brezave. Pikërisht për këtë ekziston Kushtetuta dhe pikërisht për këtë Neni 1 përcakton se Shqipëria është shtet unitar dhe i pandashëm, ndërsa Neni 2 vendos një parim që asnjë pushtet nuk duhet ta harrojë: sovraniteti në Republikën e Shqipërisë i përket popullit. Neni 3 vendos pavarësinë, tërësinë territoriale dhe rendin kushtetues ndër themelet e shtetit, ndërsa Neni 10 garanton neutralitetin e shtetit në çështjet e besimit dhe barazinë e bashkësive fetare. Për këtë arsye Grupi Nismëtar kërkon që debati të mos devijohet në asnjë mënyrë drejt përplasjes fetare. Ky reagim nuk është, nuk duhet të interpretohet dhe nuk do të lejohet të përdoret si reagim kundër Bektashizmit apo kundër besimtarëve bektashinj. Bektashizmi është pjesë e historisë, kulturës dhe trashëgimisë shpirtërore shqiptare dhe besimtarët bektashinj meritojnë të njëjtin respekt, liri dhe mbrojtje kushtetuese si çdo komunitet tjetër fetar. Pikërisht sepse respektohet kjo trashëgimi, çështja duhet ndarë prerazi nga feja: problemi nuk është Bektashizmi; problemi është sovraniteti. Problemi nuk është besimi; problemi është territori. Problemi nuk është e drejta për t’u falur; problemi është e drejta për të krijuar një sovranitet tjetër brenda një shteti që Kushtetuta e përcakton unitar dhe të pandashëm. Dhe këtu Qeveria duhet të përgjigjet, jo me retorikë, por me dokumente. Çfarë do të thotë konkretisht “shtet bektashian”? A do të ketë territor të vetin? A do të ketë kufij juridikë? A do të ketë administratë të vetën? A do të ketë dokumente të veta? A do të ketë marrëdhënie diplomatike? A do të kërkojë njohje ndërkombëtare? A do të ushtrojë Republika e Shqipërisë sovranitet të plotë mbi territorin përkatës apo jo? Nëse jo, kush ka autorizuar diskutimin e transferimit apo kufizimit të këtij sovraniteti? Ku është projekti? Ku është relacioni juridik? Ku është analiza kushtetuese? Ku është debati parlamentar? Ku është konsultimi publik? Dhe mbi të gjitha, ku është populli shqiptar në një vendim që mund të prekë vetë konceptin e territorit dhe sovranitetit të Republikës? Këto nuk janë pyetje ekstremiste, nuk janë pyetje fetare dhe nuk janë teori konspirative; janë pyetje elementare të një Republike demokratike. Është e papranueshme që shqiptarët të detyrohen të mësojnë nga mediat ndërkombëtare hollësi për projekte të tilla dhe më pas t’u kërkohet të presin derisa pushteti të vendosë se kur dhe sa duhet të dinë. Në një demokraci europiane qytetari informohet përpara vendimit, dokumentet diskutohen përpara miratimit, institucionet kontrollojnë njëra-tjetrën dhe pushteti jep llogari. Nuk ndërtohet fillimisht fakti dhe pastaj kërkohet miratimi. Shqipëria nuk mund të qeveriset me politikën e faktit të kryer. Dhe pikërisht këtu Grupi Nismëtar sheh edhe një nga arsyet themelore pse diaspora shqiptare duhet të organizohet politikisht dhe pse 26 shtatori në Milano po merr një rëndësi shumë më të madhe sesa një takim i zakonshëm. Për dekada diaspora është parë si burim remitancash, si rezervuar votash, si sfond për fotografi politike, si sallë që mbushet gjatë vizitave të liderëve dhe si argument patriotik në fushata, por shumë më rrallë është trajtuar si kapital qytetar, profesional dhe demokratik i kombit. Kjo duhet të marrë fund. Shqiptari që jeton në Gjermani, Itali, Zvicër, Britani, Shtetet e Bashkuara, Kanada apo kudo tjetër nuk e humbet të drejtën morale dhe, kur është shtetas shqiptar, as të drejtën politike për t’u interesuar për të ardhmen e Republikës vetëm sepse jeton jashtë saj. Ai ka familjen, pronën, historinë, kujtesën, investimet dhe një pjesë të së ardhmes së fëmijëve të tij të lidhur me Shqipërinë. Prandaj 26 shtatori nuk duhet të jetë një mbledhje nostalgjie; duhet të jetë një akt organizimi qytetar dhe politik. Diaspora duhet të sjellë në politikën shqiptare pikërisht kulturën institucionale që ka parë dhe përjetuar në demokracitë perëndimore: shteti nuk është kryeministri, qeveria nuk është shteti, partia nuk është administrata, shumica nuk është pronare e Republikës dhe mandati elektoral nuk është çek i bardhë për të bërë gjithçka. Në një shtet europian pushteti kufizohet nga Kushtetuta, kontrollohet nga institucionet, sfidohet nga qytetari, hetohet nga drejtësia, pyetet nga media dhe ndëshkohet me votë. Këtë kulturë duhet të sjellë diaspora në Shqipëri dhe kjo duhet të jetë një nga themelet e lëvizjes që do të marrë formë më 26 shtator. Ajo nuk duhet të lindë për të zëvendësuar një kryetar me një kryetar tjetër, një klientelë me një klientelë tjetër apo një elitë politike me një elitë tjetër; duhet të lindë për të ndryshuar raportin e qytetarit me pushtetin, për ta kthyer qytetarin nga spektator në sovran dhe për t’i rikujtuar çdo qeverie se mandati është i përkohshëm, ndërsa përgjegjësia ndaj Republikës është absolute. Pikërisht për këtë Grupi Nismëtar kërkon transparencë të menjëhershme dhe të plotë për projektin e raportuar: publikimin e dokumentacionit që mund të bëhet publik sipas ligjit, shpjegimin e modelit juridik, territorit të parashikuar, kompetencave, juridiksionit, marrëdhënieve me shtetin shqiptar dhe çdo hapi institucional të ndërmarrë deri tani. Nëse projekti parashikon sovranitet real, atëherë duhet një analizë kushtetuese e plotë dhe publike. Nëse kërkon ndryshim të Kushtetutës, kjo duhet t’u thuhet shqiptarëve hapur. Nëse prek integritetin territorial apo ushtrimin e sovranitetit, kjo duhet të trajtohet me peshën që kërkon Kushtetuta dhe jo si një projekt administrativ i zakonshëm. Dhe nëse qeveria pretendon se projekti nuk cenon asnjërën prej tyre, atëherë le të publikojë argumentin juridik dhe ta vendosë atë përballë ekspertëve, Kuvendit, institucioneve dhe qytetarëve. Asgjë më shumë se transparenca nuk po kërkohet dhe asgjë më pak se transparenca nuk do të pranohet. Shqipëria ka kaluar 35 vite tranzicion dhe qytetarëve u është kërkuar shumë herë të pranojnë vendime që fillimisht u paraqitën si teknike dhe më pas prodhuan pasoja politike afatgjata; është ndryshuar sistemi zgjedhor, është ndryshuar Kushtetuta, janë ndryshuar kufijtë administrativë, janë dhënë pasuri publike, janë krijuar koncesione dhe janë miratuar ligje që kanë ndikuar për dekada. Por ekziston një vijë që duhet të jetë e pakalueshme pa kontrollin më të fortë demokratik: sovraniteti dhe integriteti territorial i Republikës. Ato nuk mund të trajtohen si eksperiment politik. Dhe askush të mos guxojë ta paraqesë kundërshtimin ndaj mungesës së transparencës si kundërshtim ndaj një feje. Shqiptarët kanë ndërtuar një nga traditat më të çmuara të bashkëjetesës fetare në Europë dhe pikërisht kjo traditë duhet mbrojtur nga politizimi. Myslimani, katoliku, ortodoksi, bektashiu, besimtari dhe jobesimtari janë të barabartë përpara Republikës. Republika nuk ndahet sipas besimit; Republika i mbron të gjitha besimet. Prandaj ky debat duhet të mbetet kushtetues, demokratik dhe kombëtar. Grupi Nismëtar dhe Organizator i lëvizjes së 26 shtatorit deklaron se një nga parimet themelore të projektit të ri politik do të jetë pikërisht ky: asnjë qeveri nuk duhet të ketë mundësinë të marrë vendime me pasoja historike për sovranitetin, integritetin territorial apo arkitekturën kushtetuese të vendit në mungesë të transparencës së plotë dhe kontrollit demokratik. Qytetari duhet të dijë përpara se vendimi të merret. Kuvendi duhet të debatojë përpara se fakti të krijohet. Institucionet duhet të kontrollojnë përpara se pasoja të bëhet e pakthyeshme. Dhe kur natyra e çështjes e kërkon sipas rendit kushtetues, sovrani duhet të ketë fjalën e tij. Kjo është arsyeja pse 26 shtatori në Milano ka rëndësi. Jo sepse disa njerëz kërkojnë të krijojnë një organizatë më shumë, por sepse Shqipëria ka nevojë për një kulturë tjetër politike: Kushtetuta mbi individin, Republika mbi partinë, qytetari mbi kryetarin, transparenca mbi pazarin dhe interesi kombëtar mbi interesin e mandatit. Grupi Nismëtar nuk kërkon konflikt, por nuk do të heshtë. Nuk kërkon përçarje fetare, por nuk do të pranojë që feja të përdoret për të mbyllur një debat mbi sovranitetin. Nuk kërkon destabilizim, por do të kërkojë stabilitetin më të fortë që njeh demokracia: respektimin e Kushtetutës. Dhe mesazhi drejtuar institucioneve është i prerë: bëjeni publik projektin, tregojuni shqiptarëve të vërtetën, shpjegoni bazën kushtetuese dhe juridike dhe mos e trajtoni Shqipërinë si pronë të mandatit tuaj. Ndërsa mesazhi për diasporën është po aq i qartë: pikërisht për çështje të tilla ajo duhet të organizohet, pikërisht për këtë duhet të ketë zë politik dhe pikërisht për këtë 26 shtatori në Milano duhet të shënojë kalimin nga diaspora që dëgjon te diaspora që kërkon llogari, nga diaspora që përdoret te diaspora që përfaqësohet dhe nga qytetari spektator te qytetari që merr pjesë në fatin politik të vendit të tij. Sepse qeveritë kalojnë, kryeministrat largohen, partitë ngrihen dhe bien, por Shqipëria mbetet; dhe për këtë arsye askush, sado pushtet të ketë sot, nuk duhet të harrojë një të vërtetë elementare të Republikës: MANDATI ËSHTË I PËRKOHSHËM. SHQIPËRIA NUK ËSHTË. SOVRANITETI I PËRKET POPULLIT DHE SHQIPËRIA NUK ËSHTË PRONË E ASKujt.

18 Gusht 2026:

Grupi nismëtar – Organizativ.