SHQIPËRIA NUK KA HUMBUR VETËM NJERËZ – KA HUMBUR NJË PASURI QË DUHET TA RIKTHEJË:

Kur flasim për emigracionin shqiptar, zakonisht numërojmë njerëzit që janë larguar. Numërojmë familjet e ndara, të rinjtë që marrin rrugën e Europës dhe shtëpitë që mbeten bosh.

Por ekziston një humbje tjetër, shumë më pak e diskutuar.

Shqipëria nuk ka eksportuar vetëm krahë pune. Ka eksportuar dije, energji, profesionistë, sipërmarrës dhe potencial njerëzor.

Dhe paradoksi është se shumë prej këtyre shqiptarëve, pasi janë larguar, kanë mësuar të funksionojnë brenda sistemeve që në Shqipëri vazhdojmë t’i kërkojmë.

Ata kanë mësuar çfarë do të thotë një administratë që duhet t’i përgjigjet qytetarit.

Kanë parë se taksa nuk është vetëm detyrim, por krijon të drejtën për të kërkuar shërbim dhe llogari.

Kanë parë bashki që kanë kompetenca reale, institucione që nuk duhet të varen nga humori i një kryetari dhe vende pune ku profesioni duhet të vlejë më shumë se njohja politike.

Kjo është një pasuri e jashtëzakonshme.

Por Shqipëria vazhdon ta trajtojë diasporën kryesisht si burim ekonomik.

Sa para dërguan emigrantët?
Sa investuan?
Sa erdhën për pushime?
Sa votuan?

Shumë më rrallë bëhet pyetja:

Çfarë kemi bërë për të rikthyer në Shqipëri dijen dhe përvojën që këta njerëz kanë fituar?

Nuk është e nevojshme që një shqiptar të mbyllë shtëpinë në Gjermani, Itali, Zvicër apo Britani dhe të kthehet përgjithmonë që t’i shërbejë Shqipërisë.

Ai mund të kontribuojë me profesionin.

Me një projekt.

Me një universitet.

Me një investim.

Me eksperiencën administrative.

Me teknologjinë.

Me njohuritë sociale.

Me mënyrën se si ka parë të funksionojë një shtet.

Prandaj sfida e madhe nuk është vetëm “si ta kthejmë diasporën?”

Pyetja më inteligjente është:

Si ta lidhim potencialin e diasporës me Shqipërinë?

Duhet të ndërtojmë ura institucionale që e bëjnë këtë përvojë të përdorshme.

Një mjek shqiptar jashtë vendit duhet të ketë mundësi të kontribuojë në sistemin shëndetësor shqiptar.

Një profesor duhet të lidhet me universitetet.

Një inxhinier me projektet e zhvillimit.

Një sipërmarrës me ekonominë.

Një ekspert i administratës me reformimin e institucioneve.

Një i ri i lindur jashtë Shqipërisë duhet të ketë arsye ta shohë Shqipërinë jo vetëm si vendin e prindërve të tij, por edhe si pjesë të së ardhmes së vet.

Ky është ndryshimi mes diasporës si statistikë dhe diasporës si kapital kombëtar.

Dhe këtu qëndron edhe një nga sfidat e Lëvizjes së Diasporës.

Jo të thotë se shqiptarët jashtë vendit dinë gjithçka.

Jo të pretendojë se Europa mund të kopjohet mekanikisht në Shqipëri.

Por të marrë atë që funksionon, ta krahasojë, ta përshtatë me realitetin shqiptar dhe ta vendosë në shërbim të vendit.

Sepse Shqipërisë nuk i mungojnë vetëm paratë.

I mungon besimi se sistemi mund të funksionojë ndryshe.

Diaspora ka mundësinë të sjellë pikërisht dëshminë se një mënyrë tjetër funksionimi ekziston.

Më 26 shtator në Milano, prandaj, pyetja nuk duhet të jetë vetëm sa shqiptarë do të mblidhen.

Pyetja duhet të jetë:

Çfarë do të bëjmë me gjithë këtë potencial pasi të jemi mbledhur?

Sepse një sallë plot krijon një fotografi.

Një diasporë e organizuar krijon një forcë.

Ndërsa një diasporë që bashkon dijen e saj me përvojën e qytetarëve në Shqipëri mund të krijojë diçka shumë më të rëndësishme:

një kulturë të re përgjegjësie ndaj vendit.

Milano duhet të jetë vendi ku fillojmë të numërojmë jo sa shqiptarë kemi jashtë Shqipërisë, por sa dije, sa eksperiencë dhe sa fuqi shqiptare kemi shpërndarë nëpër botë – dhe si mund ta bashkojmë përsëri për Shqipërinë.