CHATGPT DI SHUMË PËR JU? JA ÇFARË NUK DUHET T’I TREGONI KURRË INTELIGJENCËS ARTIFICIALE

ChatGPT dhe platformat e tjera të Inteligjencës Artificiale po hyjnë me shpejtësi në jetën e përditshme të miliona njerëzve. Për shumë përdorues, AI nuk është më vetëm një program që përgjigjet në pyetje të thjeshta, por është kthyer në një lloj asistenti personal: i kërkojmë të shkruajë një email, të përmirësojë një CV, të përkthejë dokumente, të analizojë një kontratë, të shpjegojë analiza mjekësore, të hartojë një plan pune, të na ndihmojë me financat apo edhe të diskutojë me ne për probleme personale.

Pikërisht këtu lind edhe një nga debatet më të rëndësishme të epokës së Inteligjencës Artificiale: sa informacion duhet t’i japim një chatbot-i për veten tonë?

Sa më i dobishëm të bëhet asistenti, aq më shumë kontekst jemi të tunduar t’i japim. Dhe sa më natyrshëm të zhvillohet biseda, aq më lehtë mund të harrojmë se po ndërveprojmë me një shërbim teknologjik dhe jo me një mik, mjek, psikolog apo avokat.

Prandaj çështja nuk është që njerëzit të tremben nga Inteligjenca Artificiale. Përkundrazi, AI mund të jetë jashtëzakonisht e dobishme. Çështja është të mësojmë ta përdorim me të njëjtën kulturë sigurie që përdorim për internet banking-un, emailin, rrjetet sociale dhe dokumentet elektronike.

Mos i jepni AI-së më shumë informacion sesa i nevojitet

Një parim shumë i thjeshtë mund të shmangë një pjesë të madhe të problemeve: jepni vetëm informacionin minimal që nevojitet për të marrë përgjigjen që kërkoni.

Nëse dëshironi që AI t’ju rregullojë një letër, zakonisht nuk ka nevojë të dijë numrin tuaj personal. Nëse kërkoni shpjegimin e një analize laboratorike, në shumicën e rasteve nuk ka nevojë për emrin, adresën apo numrin e dokumentit tuaj. Nëse dëshironi analizën e një kontrate pune, mund të hiqni emrat, adresat, numrat e llogarive dhe të dhënat e palëve që nuk janë të nevojshme për interpretimin e tekstit.

Ky quhet, në thelb, minimizim i të dhënave: përdor vetëm ato informacione që janë të domosdoshme për qëllimin konkret.

1. Të dhënat që ju identifikojnë drejtpërdrejt

Kategoria e parë kërkon kujdes të veçantë.

Emri dhe mbiemri të kombinuar me adresën e plotë, numri personal, numri i pasaportës, fotografitë e dokumenteve të identitetit, patenta, të dhënat e sigurimeve, numrat e klientit dhe informacione të tjera të ngjashme mund të krijojnë së bashku një profil shumë të detajuar të një personi.

Një informacion i vetëm mund të duket i padëmshëm. Problemi lind kur disa informacione bashkohen.

Emër + adresë + datëlindje + telefon + dokument identiteti është shumë më tepër sesa pesë të dhëna të veçuara. Është një paketë informacioni që mund të ketë vlerë për mashtruesit, veçanërisht për tentativa phishing-u, manipulim social apo vjedhje identiteti.

Prandaj, nëse ngarkoni një dokument vetëm që AI t’ju ndihmojë me formulimin apo përmbajtjen, është praktikë e mirë të hiqni paraprakisht informacionet identifikuese që nuk kanë lidhje me pyetjen.

2. Fjalëkalimet dhe kodet e sigurisë: asnjëherë

Këtu nuk duhet të ketë paqartësi.

Mos ndani me një chatbot:

fjalëkalimet e emailit, PIN-in e kartës, kodet TAN, kodet njëpërdorimëshe të autentikimit, recovery codes, private keys, seed phrases të portofoleve të kriptomonedhave apo kredenciale hyrjeje në sisteme pune.

Nëse një kod mund t’i japë dikujt akses në një llogari, pajisje, sistem apo pasuri financiare, ai duhet trajtuar si sekret.

Asnjë analizë teksti nuk kërkon që t’i jepni AI-së fjalëkalimin tuaj.

3. Jeta intime dhe sekretet më personale

Chatbotët modernë janë projektuar të komunikojnë në mënyrë të rrjedhshme dhe kjo mund të krijojë një efekt psikologjik interesant: përdoruesi fillon të shkruajë sikur personi në anën tjetër e njeh dhe e kupton.

Mund të fillojë me një pyetje të thjeshtë dhe, pak minuta më vonë, biseda të përmbajë konflikte familjare, marrëdhënie intime, probleme martesore, situata pune apo sekrete që personi nuk do të dëshironte t’i shihte askush tjetër.

AI mund të ndihmojë për të strukturuar mendimet apo për të dhënë informacion të përgjithshëm, por duhet ruajtur dallimi ndërmjet dobisë së një asistenti teknologjik dhe marrëdhënies konfidenciale me një profesionist.

Një mjek, psikolog apo avokat vepron brenda një kuadri profesional dhe ligjor specifik. Një chatbot i zakonshëm nuk duhet supozuar automatikisht se ofron të njëjtin regjim profesional konfidencialiteti.

Prandaj, në vend të:

“Gruaja ime, me emër X, që punon në kompaninë Y në adresën Z, ka bërë…”

mund të shkruani:

“Një person i afërt me mua ndodhet në këtë situatë…”

AI mund ta kuptojë problemin pa pasur nevojë të dijë identitetin e personit.

4. Informacionet mjekësore kërkojnë kujdes të veçantë

Një nga përdorimet më të zakonshme të AI-së është shpjegimi i terminologjisë mjekësore.

Një raport prej disa faqesh mund të jetë i vështirë për t’u kuptuar dhe AI mund të ndihmojë duke shpjeguar çfarë do të thotë një term, çfarë mat një analizë apo çfarë pyetjesh mund t’i bëhen mjekut.

Por kjo nuk do të thotë se duhet ngarkuar automatikisht dokumenti i plotë me çdo të dhënë personale.

Nëse qëllimi është interpretimi i disa vlerave laboratorike, mund të hiqen emri, adresa, numri i sigurimit, numri i pacientit dhe elemente të tjera identifikuese që nuk ndikojnë në shpjegimin e rezultatit.

Dhe ekziston edhe një kufi tjetër: AI mund të ndihmojë për të kuptuar informacionin, por nuk duhet të zëvendësojë automatikisht vlerësimin e mjekut kur kërkohet diagnozë apo vendimmarrje klinike.

5. Dokumentet konfidenciale të kompanisë

Problemi nuk kufizohet te jeta private.

Në vendin e punës, përdorimi i pakontrolluar i Inteligjencës Artificiale mund të krijojë rreziqe serioze.

Një punonjës mund të mendojë:

“Do ta hedh këtë kontratë në ChatGPT që të ma përmbledhë.”

Por kontrata mund të përmbajë çmime konfidenciale, të dhëna klientësh, strategji biznesi, informacione për punonjësit, sekrete tregtare apo materiale që mbrohen nga një NDA.

E njëjta gjë vlen për kodin burimor, dokumentacionin teknik, procesverbalet e mbledhjeve, listat e klientëve, projektet ende të papublikuara dhe dokumentet juridike.

Para se një dokument profesional të ngarkohet në një sistem AI, duhet pyetur:

A kam të drejtë ta ndaj këtë informacion me këtë shërbim?

Në shumë kompani përgjigjja përcaktohet nga politika e brendshme e sigurisë dhe jo nga vendimi individual i punonjësit.

6. Të dhënat financiare

Edhe informacionet financiare duhet të trajtohen me standard të lartë sigurie.

IBAN-i, numrat e kartave, CVV, dokumentet bankare, deklaratat tatimore, pagat, investimet dhe dokumentet e tjera financiare mund të përmbajnë shumë më tepër informacion sesa duket në shikim të parë.

Nëse kërkoni që AI t’ju analizojë një buxhet, mund të përdorni:

“Të ardhurat mujore janë 2.500 euro, shpenzimet 1.800 euro…”

Nuk është e nevojshme të shkruani:

“Ky është IBAN-i im, kjo është banka ime dhe ky është numri i kartës…”

AI ka nevojë për shifrat që lidhen me problemin, jo për kredencialet që lidhen me identitetin apo llogarinë tuaj.

7. Mos ekspozoni të dhënat e njerëzve të tjerë

Kjo pikë harrohet shpesh.

Privatësia nuk ka të bëjë vetëm me informacionin tuaj.

Një email mund të përmbajë adresën e një kolegu. Një kontratë mund të ketë numrin personal të një klienti. Një dokument mjekësor mund të përmendë një familjar. Një procesverbal mund të përmbajë informacion konfidencial për shumë punonjës.

Edhe nëse jeni të gatshëm të ndani informacionin tuaj, kjo nuk do të thotë automatikisht se keni të drejtë të ndani të dhënat personale të personave të tjerë.

8. Fotografitë dhe dokumentet mund të tregojnë më shumë nga sa mendoni

Një fotografi nuk është vetëm imazh.

Ajo mund të tregojë një adresë, targën e makinës, dokumente mbi tavolinë, fytyrat e fëmijëve, vendin e punës, një kartë bankare, një biletë udhëtimi apo informacione të tjera në sfond.

E njëjta logjikë vlen për screenshot-et.

Para se të ngarkoni një screenshot të një bisede, kontrolloni nëse duken emra, numra telefoni, email-e, adresa apo informacione që nuk kanë lidhje me pyetjen tuaj.

Por ka një sqarim të rëndësishëm për ChatGPT

Nuk është plotësisht e saktë të thuhet në mënyrë absolute se “çdo gjë që i shkruani ChatGPT përdoret për trajnim”.

Sipas informacionit aktual të OpenAI⁠, përdoruesit e shërbimeve individuale mund të çaktivizojnë përdorimin e bisedave të reja për përmirësimin e modeleve duke çaktivizuar “Improve the model for everyone” te Settings → Data Controls. Bisedat mund të vazhdojnë të shfaqen në historikun e përdoruesit, por bisedat e reja nuk përdoren për trajnimin e modeleve pasi kjo zgjedhje çaktivizohet. (OpenAI Help Center⁠)

ChatGPT ofron gjithashtu Temporary Chat. Sipas dokumentacionit aktual të OpenAI, këto biseda nuk shfaqen në historikun normal, nuk krijojnë memories dhe nuk përdoren për trajnimin e modeleve sa kohë mbeten të përkohshme. Për arsye sigurie, një kopje mund të mbahet deri në 30 ditë. (OpenAI Help Center⁠)

Këto janë dallime të rëndësishme, sepse debati për privatësinë duhet bërë me fakte dhe jo duke krijuar idenë se çdo chatbot dhe çdo konfigurim funksionon njësoj.

Megjithatë, edhe kur trajnimi është çaktivizuar, parimi bazë i sigurisë mbetet i vlefshëm:

Mos ndani një sekret dixhital vetëm sepse teknikisht mund ta shkruani në kutinë e bisedës.

Rregulli i artë: anonimizoni

Një nga mënyrat më praktike për të përdorur AI në mënyrë më të sigurt është anonimizimi.

Në vend të emrit të kompanisë shkruani “Kompania A”.

Në vend të emrit të klientit shkruani “Klienti B”.

Në vend të adresës së saktë përdorni vetëm qytetin ose rajonin, nëse vendndodhja është e nevojshme.

Në vend të numrit të plotë të llogarisë përdorni një shembull.

Në vend të dokumentit origjinal, krijoni një kopje nga e cila janë hequr identifikuesit.

Kështu ruhet konteksti që i nevojitet AI-së për të dhënë përgjigje, ndërsa reduktohet ekspozimi i informacionit.

10 pyetje që duhet t’ia bëni vetes para se të shtypni “Send”

Para se t’i dërgoni një informacion të ndjeshëm një sistemi AI, mendoni:

1. A është vërtet i nevojshëm ky informacion për përgjigjen që kërkoj?
2. A mund ta heq emrin?
3. A mund ta heq adresën?
4. A përmban dokumenti numra identifikimi?
5. A përmban të dhëna bankare ose kredenciale?
6. A përmban të dhëna personale të dikujt tjetër?
7. A është dokument konfidencial i punës?
8. A mund ta anonimizoj pa humbur kuptimin?
9. A i kam kontrolluar cilësimet e privatësisë së platformës?
10. Nëse ky informacion do të ekspozohej aksidentalisht, a do të më shkaktonte problem?

Nëse përgjigjja e pyetjes së fundit është “po”, atëherë duhet menduar seriozisht nëse informacioni duhet dërguar fare.

Inteligjenca Artificiale nuk është armiku – pakujdesia është problemi

Debati për privatësinë nuk duhet të shndërrohet në frikë ndaj teknologjisë.

ChatGPT dhe sistemet e tjera të Inteligjencës Artificiale mund të kursejnë kohë, të ndihmojnë në punë, arsim, kërkim, komunikim dhe shumë fusha të tjera. Por përdorimi inteligjent i Inteligjencës Artificiale nuk matet vetëm me aftësinë për të marrë një përgjigje të mirë.

Matet edhe me aftësinë për të kuptuar çfarë duhet t’i tregojmë dhe çfarë duhet ta mbajmë për vete.

Në epokën dixhitale, informacioni personal është një pasuri. Një dokument identiteti, një histori mjekësore, një fjalëkalim, një kontratë konfidenciale apo të dhënat bankare nuk bëhen më pak të ndjeshme vetëm sepse po ia japim një sistemi shumë të avancuar.

Prandaj rregulli më i mirë mund të përmblidhet në një fjali:

Përdoreni Inteligjencën Artificiale sa më shumë që ju ndihmon, por jepini vetëm aq informacion sa i duhet për t’ju ndihmuar.

Teknologjia mund të bëhet gjithnjë e më inteligjente. Por përgjegjësia për të mbrojtur privatësinë tonë duhet të mbetet gjithmonë edhe në duart tona.