HAGA SHPALL VENDIMIN PËR ISH-KRERËT E UÇK-së – NJË AKTGJYKIM QË TRONDIT KOSOVËN.

16 shtatori 2026 shënon një nga ditët më të rënda dhe më të debatueshme në historinë e pasluftës së Kosovës. Pas një procesi që zgjati me vite, Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë shpallën aktgjykimin e shkallës së parë ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit, katër prej figurave më të njohura të ish-Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

Hashim Thaçi u dënua me 25 vjet burgim pasi trupi gjykues e shpalli fajtor për katër akuza për krime lufte: vrasje, torturë, trajtim mizor dhe ndalim arbitrar. Sipas raportimeve të Reuters dhe AP, gjykata e shpalli atë penalisht përgjegjës për krime të kryera gjatë konfliktit të viteve 1998–1999. 

Vendimi ndaj Thaçit merr peshë të veçantë jo vetëm për shkak të dënimit, por edhe për shkak të rolit që ai ka pasur në historinë politike të Kosovës. Pas luftës ai u bë një prej figurave qendrore të politikës kosovare, duke shërbyer si kryeministër, ministër i Jashtëm dhe më pas president i Republikës së Kosovës. Ai dha dorëheqjen nga posti i presidentit në nëntor 2020, pasi aktakuza ndaj tij u konfirmua, dhe u transferua në Hagë. 

Sipas informacionit të publikuar gjatë shpalljes së vendimit, bashkë me Thaçin janë dhënë dënime edhe për tre ish-drejtuesit e tjerë: Jakup Krasniqi 25 vjet, Kadri Veseli 18 vjet dhe Rexhep Selimi 13 vjet burgim. Për këto tri masa specifike dënimi, megjithatë, burimet zyrtare të Dhomave të Specializuara që janë aktualisht të indeksuara ende nuk e kanë publikuar tekstin e plotë të aktgjykimit; për këtë arsye ato duhen trajtuar si informacion i raportuar derisa të dalë dokumenti zyrtar përfundimtar.

Një proces që nisi pothuajse gjashtë vjet më parë

Thaçi, Veseli, Selimi dhe Krasniqi u transferuan në objektin e paraburgimit të Dhomave të Specializuara në Hagë më 4 dhe 5 nëntor 2020. Gjykimi nisi më 3 prill 2023. Prokuroria përfundoi paraqitjen e provave të saj më 15 prill 2025, ndërsa procedura e provave u mbyll më 18 dhjetor 2025. Deklaratat përfundimtare u zhvilluan nga 9 deri më 18 shkurt 2026. 

Përmasat e procesit kanë qenë të jashtëzakonshme. Sipas të dhënave zyrtare, në sallën e gjyqit dëshmuan 134 dëshmitarë: 125 të thirrur nga Prokuroria, dy nga Mbrojtësi i Viktimave dhe shtatë nga mbrojtja. Në procedurë morën pjesë gjithashtu 156 viktima. 

Aktakuza përmbante 10 pika: gjashtë për krime kundër njerëzimit dhe katër për krime lufte. Katër të akuzuarit i kishin mohuar akuzat. 

Por vendimi i 16 shtatorit sjell edhe një dallim të rëndësishëm juridik. Sipas raportimit të Guardian për aktgjykimin e sotëm, gjykata i shpalli të akuzuarit penalisht përgjegjës për ndalim arbitrar, trajtim mizor, torturë dhe vrasje, ndërsa nuk i shpalli fajtorë për akuzat për krime kundër njerëzimit, duke vlerësuar se nuk ishte provuar standardi i kërkuar për një sulm të gjerë ose sistematik ndaj popullsisë civile. 

Nuk është aktgjykim ndaj UÇK-së si organizatë

Ky është një dallim thelbësor për mënyrën se si duhet lexuar vendimi.

Procesi gjyqësor ka trajtuar përgjegjësinë penale individuale të Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit. Aktakuza zyrtare i ngarkonte secilin mbi bazën e formave të ndryshme të përgjegjësisë individuale penale. 

Prandaj, aktgjykimi ndaj katër individëve nuk është juridikisht një dënim kolektiv i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, i të gjithë luftëtarëve të saj apo i popullit të Kosovës.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për shkak të kontekstit historik të luftës së viteve 1998–1999. UÇK-ja luftoi kundër forcave serbe/jugosllave në konfliktin që përfundoi pas ndërhyrjes së NATO-s dhe tërheqjes së forcave serbe nga Kosova. Lufta la rreth 13 mijë të vrarë dhe vazhdon të mbetet një nga plagët më të thella të historisë moderne të Ballkanit. 

Reagime të forta në Kosovë

Vendimi pritej prej muajsh me tension të jashtëzakonshëm. Vetëm pak ditë para shpalljes së tij, mijëra qytetarë u mblodhën në Prishtinë në mbështetje të katër ish-drejtuesve të UÇK-së. Protestuesit kundërshtuan procesin dhe shprehën mbështetjen për Thaçin, Veselin, Selimin dhe Krasniqin. 

Edhe sot reagimet në Prishtinë kanë qenë emocionale. Reuters raporton për turma që reaguan ndaj vendimit duke brohoritur në mbështetje të Thaçit, ndërsa protesta dhe tubime mbështetëse u zhvilluan edhe pranë gjykatës në Hagë. 

Kjo tregon hendekun e madh mes dimensionit juridik të çështjes dhe mënyrës se si një pjesë e shoqërisë kosovare e percepton atë. Për gjykatën bëhet fjalë për përgjegjësi penale individuale. Për shumë qytetarë të Kosovës, katër të dënuarit vazhdojnë të lidhen drejtpërdrejt me luftën për çlirimin dhe pavarësinë e vendit.

Beteja juridike nuk përfundon sot

Një element tjetër që duhet theksuar është se aktgjykimi i 16 shtatorit 2026 është i shkallës së parë.

Kjo do të thotë se procedura juridike nuk përfundon domosdoshmërisht me leximin e vendimit të sotëm. Palët kanë në dispozicion mekanizmat e parashikuar nga kuadri ligjor i Dhomave të Specializuara për ta kundërshtuar vendimin në apel.

Për këtë arsye, vendimi i sotëm është historik, por nuk duhet trajtuar ende si fjala e fundit juridike mbi çështjen.

Dhe pikërisht këtu qëndron pesha e 16 shtatorit 2026: një gjykatë ka dhënë aktgjykimin e saj të shkallës së parë ndaj katër figurave që kanë qenë në qendër të luftës dhe më pas të shtetndërtimit të Kosovës, ndërsa një pjesë e madhe e shoqërisë kosovare e përjeton procesin përmes një kujtese historike krejt tjetër.

Në muajt dhe vitet që vijnë, beteja do të vazhdojë në instancat juridike. Por debati mbi Hagën, UÇK-në, drejtësinë dhe mënyrën se si duhet shkruar historia e luftës së Kosovës ka shumë gjasa të vazhdojë shumë më gjatë se vetë ky proces gjyqësor.