Një deklaratë e paprecedentë, ekstremisht e rëndë dhe me përmbajtje që ka tejkaluar çdo limit të gjuhës diplomatike dhe njerëzore është bërë nga Ministrja e Administratës Publike dhe Vetëqeverisjes Lokale në Qeverinë e Serbisë, Snezhana Paunoviç. Fjalët e saj, të cilat nga analistët e pavarur dhe vëzhguesit ndërkombëtarë po cilësohen pa asnjë ekuivok si glorifikim dhe nostalgji e pastër për politikat gjenocidale të regjimit të Sllobodan Millosheviçit, kanë ndezur një valë të fuqishme indinjate dhe revolte në Kosovë, Shqipëri, rajonin e Ballkanit Perëndimor dhe më gjerë në arenën ndërkombëtare.

Kjo deklaratë vjen në një moment tejet delikat për sigurinë rajonale, duke dëshmuar se fryma e viteve ’90 jo vetëm që nuk është shuar në korridoret e pushtetit në Beograd, por vazhdon të jetë një platformë ideologjike e artikuluar hapur nga zyrtarët e lartë shtetërorë.

1. Rrëfimi shokues në median serbe: Çfarë tha saktësisht Snezhana Paunoviç?

Gjatë një interviste të gjatë dhe të detajuar të dhënë këtë fundjavë për të përditshmen dhe median e njohur serbe Kurir, ministrja serbe shprehu hapur, pa asnjë lloj censure apo pendese, keqardhjen që politikat e dhunshme dhe fushata ushtarake e regjimit serb gjatë luftës në Kosovë nuk shkuan deri në fund.

Ajo nuk u mjaftua me justifikimin e krimeve të kryera gjatë viteve 1998–1999, por shkoi më tej duke bërë një projeksion hipotetik se si do të kishte vepruar vetë nëse do të kishte pasur autoritetin e pakufizuar të ish-diktatorit serb Sllobodan Millosheviç. Gjuha e përdorur prej saj ka kapërcyer çdo normë etike dhe ligjore, duke u kthyer në një nxitje direkte të urrejtjes etnike dhe fashizmit shtetëror.

“Për të metat dhe budallallëkun tonë, nëse do të kisha qenë e lirë si Millosheviqi, do ta kisha pastruar etnikisht Kosovën në vitin 1998”, u shpreh hapur Paunoviç gjatë intervistës.

Ky pohim pa doreza është interpretuar nga opinioni publik si një nga deklaratat më të rënda dhe më të rrezikshme të bëra nga një anëtar i kabinetit qeveritar serb në dy dekadat e fundit. Përmes kësaj fjalie, një ministre në detyrë e një shteti që pretendon integrimin evropian jo vetëm që nuk distancohet nga e kaluara e përgjakshme, por e quan “të metë” dhe “budallallëk” faktin që makineria shtetërore e Millosheviçit nuk arriti të kryente deri në fund eliminimin ose dëbimin total të popullsisë shqiptare nga vatrat e tyre stërgjyshore.

2. Rikthimi i makthit: Konteksti historik i krimeve dhe i dëbimit masiv

Fjalët e ministres Paunoviç kanë rikthyer në vëmendje periudhën më të errët dhe më tragjike të historisë moderne të Kosovës. Gjatë viteve 1998–1999, projekti shtetëror i Serbisë për spastrim etnik – i njohur gjerësisht në qarqet ushtarake si “Operacioni Patkoi” – u vu në jetë me një egërsi të jashtëzakonshme.

Sipas raporteve të dokumentuara nga Organizata e Kombeve të Bashkuara (OKB), Gjykata Ndërkombëtare për Krimet e Luftës në ish-Jugosllavi (ICTY), Human Rights Watch dhe Amnesty International, bilanci i asaj fushate ishte katastrofik:

• Dëbimi masiv: Mbi 1 milion shqiptarë të Kosovës u dëbuan me dhunë nga shtëpitë e tyre, duke u shpërngulur drejt Shqipërisë, Maqedonisë së Veriut dhe vendeve të tjera perëndimore, në atë që u cilësua si kriza më e madhe e refugjatëve në Evropë që nga Lufta e II-të Botërore.
• Vrasjet dhe masakrat: Mbi 13,000 civilë të pafajshëm humbën jetën, ku në mesin e tyre kishte mijëra gra, fëmijë dhe pleq të masakruar sistematikisht në vendbanimet e tyre (si në Reçak, Mejë, Izbicë, Abri të Epërme etj.).
• Personat e pagjetur dhe varret masive: Mijëra shqiptarë u zhdukën forcërisht. Për të fshehur gjurmët e krimeve, trupat e tyre u transportuan me kamionë ftohës dhe u varrosën në varreza masive të fshehta në thellësi të Serbisë (si në Batajnicë, Peruçac, Rudnicë etj.). Edhe sot, qindra familje presin ende të vërtetën për fatin e njerëzve të tyre të dashur.

Ky regjim dhe kjo politikë e dhunës maksimale çuan në ndërhyrjen humanitare të NATO-s në pranverën e vitit 1999. Fushata e bombardimeve aleate erdhi pikërisht si një përgjigje ndaj refuzimit të Beogradit për të ndalur masakrat dhe planet për spastrimin total etnik të Kosovës – i njëjti plan që sot, në vitin 2026, evokohet me nostalgji nga ministrja e qeverisë aktuale serbe.

3. Valë reagimesh dhe dënimi të ashpër në Prishtinë, Tiranë dhe rajon

Menjëherë pas publikimit të intervistës, deklarata e Paunoviçit është përhapur me shpejtësi të madhe në rrjetet sociale dhe ka dominuar hapësirën mediatike në mbarë Ballkanin, duke ngritur alarmin mbi rrezikun e rikthimit të retorikës fashiste.

Reagimet në Kosovë

Liderët politikë në Prishtinë, përfaqësuesit e shoqërisë civile dhe organizatat e dala nga lufta e kanë cilësuar këtë deklaratë si një provokim të hapur lufte dhe një fyerje të rëndë për viktimat e gjenocidit serb.

• Analistët në Kosovë theksojnë se kjo nuk është thjesht një “rrëshqitje e gjuhës”, por një dëshmi e qartë e mendësisë që dominon sot udhëheqjen në Beograd.
• Ata i bëjnë thirrje institucioneve të Kosovës që ta shpallin ministren serbe person non-grata dhe të kërkojnë reagim të prerë nga aleatët perëndimorë.

Reagimet në Shqipëri

Në Tiranë, zyrtarë, analistë dhe ekspertë të sigurisë e kanë dënuar ashpër këtë qëndrim.

• Është vënë në dukje se rritja e guximit të zyrtarëve serbë për të artikuluar të tilla mesazhe gjenocidale vjen si pasojë e mungesës së një dënimi të qartë dhe të prerë nga ana e komunitetit ndërkombëtar ndaj politikave të vazhdueshme destabilizuese të Beogradit.

4. Goditje e rëndë për pajtimin rajonal dhe integrimin evropian

Vëzhguesit dhe ekspertët e marrëdhënieve ndërkombëtare paralajmërojnë se deklarata të tilla asgjësojnë çdo përpjekje të bërë në dy dekadat e fundit për arritjen e një pajtimi të qëndrueshëm dhe fqinjësie të mirë në Ballkanin Perëndimor.

• Minimi i Dialogut: Si mund të pritet një dialog i sinqertë për normalizimin e marrëdhënieve kur zyrtarët e lartë të shtetit serb shprehin keqardhje pse shqiptarët e Kosovës nuk u eliminuan fizikisht apo u dëbuan të gjithë në vitin 1998?
• Paradoksi Evropian: Ndërsa Serbia zyrtarisht pretendon se rruga e saj e vetme është integrimi në Bashkimin Evropian, promovimi i figurave që glorifikojnë Millosheviçin dhe spastrimin etnik dëshmon se Beogradi po ecën në drejtimin e kundërt të vlerave të paqes, të drejtave të njeriut dhe bashkëjetesës demokratike mbi të cilat është ndërtuar BE-ja.

5. Heshtja e Beogradit dhe roli i Aleksandër Vuçiçit

Një tjetër element që ka shtuar shqetësimin është heshtja totale që po mbretëron në institucionet zyrtare të Serbisë. Deri në këto momente, nuk ka pasur asnjë reagim, distancim apo shkarkim nga ana e Presidentit Aleksandër Vuçiç apo Kryeministrit të Serbisë.

Kjo heshtje, sipas shumë analistëve, është një miratim i heshtur. Ajo dëshmon se retorika e ministres nuk është një qëndrim i izoluar personal, por reflekton saktësisht klimën politike, ideologjinë dhe strategjinë afatgjatë të qeverisë serbe ndaj Kosovës dhe rajonit.

Komuniteti ndërkombëtar, veçanërisht Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës, gjenden tani përpara një prove të rëndësishme: a do të vazhdojnë të tolerojnë gjuhën e urrejtjes dhe glorifikimin e gjenocidit nga zyrtarët e lartë të Serbisë, apo do të marrin masa konkrete për të dënuar këtë mendësi që kërcënon sërish paqen në Ballkan?