Alarm ekonomik: Shqiptarët humbën 3.5 miliardë euro nga inflacioni, kursimet nuk vlejnë më si dikur

Shqiptarët humbën rreth 3.5 miliardë euro nga inflacioni dhe zhvlerësimi i parasë – kursimet vlejnë shumë më pak se një dekadë më parë

Në pamje të parë, statistikat bankare japin përshtypjen se shqiptarët janë bërë më të pasur. Depozitat në banka kanë arritur nivelet më të larta historike dhe shumat e kursyera nga qytetarët rezultojnë dukshëm më të mëdha se një dekadë më parë. Por pas këtyre shifrave fshihet një realitet krejt tjetër, shumë më i hidhur për ekonominë familjare. Paratë që shqiptarët kanë kursyer ndër vite kanë humbur një pjesë të madhe të vlerës së tyre reale, pasi inflacioni dhe zhvlerësimi i parasë kanë gërryer fuqinë blerëse të kursimeve.

Sipas të dhënave të Bankës së Shqipërisë dhe përllogaritjeve të bëra mbi bazën e deflatorit të çmimeve, nga viti 2013 e deri në ditët e sotme, qytetarët shqiptarë kanë humbur rreth 3.5 miliardë euro në terma realë. Kjo nuk do të thotë se këto para janë zhdukur fizikisht nga bankat, por se ato nuk kanë më të njëjtën vlerë ekonomike që kishin një dekadë më parë. Me të njëjtën shumë parash që dikur mund të blihej një sasi e konsiderueshme mallrash dhe shërbimesh, sot mund të blihet shumë më pak.

Në statistikë, depozitat bankare të individëve janë rritur me rreth 40 për qind, duke arritur në rreth 1,165 miliardë lekë. Ky është një rekord historik për sistemin bankar shqiptar dhe në shikim të parë mund të interpretohet si një tregues i rritjes së mirëqenies. Megjithatë, ekonomia nuk matet vetëm me shifra nominale. Kur këto depozita korrigjohen me inflacionin dhe me rritjen e përgjithshme të çmimeve gjatë viteve, rezulton se fuqia e tyre reale blerëse është vetëm rreth 506 miliardë lekë me vlerën e vitit 2013. Në terma praktikë, kjo përfaqëson një tkurrje reale prej afërsisht 39 për qind, një rënie që përkthehet në humbje të ndjeshme të pasurisë financiare të familjeve shqiptare.

Për qytetarin e zakonshëm, kjo do të thotë se kursimet e një jete nuk vlejnë më aq sa dikur. Nëse një familje kishte depozituar 5,000 euro në vitin 2013, sot ajo shumë ka një fuqi blerëse të barabartë me rreth 3,000 euro të asaj kohe. Me fjalë të tjera, për çdo pesë euro të kursyera, qytetarët kanë humbur rreth dy euro në vlerë reale. Kjo është një humbje e heshtur, e padukshme në ekstraktin bankar, por shumë e dukshme në jetën e përditshme.

Ky fenomen është një nga mënyrat më të fshehta me të cilat inflacioni godet qytetarët. Askush nuk hyn në llogaritë bankare për të marrë para, por çdo rritje e çmimeve u merr atyre një pjesë të fuqisë blerëse. Çdo vit që kalon, kursimet blejnë më pak ushqime, më pak ilaçe, më pak karburant, më pak shërbime dhe më pak siguri për të ardhmen.

Goditjen më të rëndë e kanë marrë rreth 95 për qind e shqiptarëve, të cilët zotërojnë depozita të vogla ose të mesme. Ndryshe nga investitorët e mëdhenj, të cilët kanë mundësi të investojnë kapitalin në prona, biznese apo instrumente të tjera financiare që mund të mbrojnë vlerën e parasë, shumica e qytetarëve i mbajnë kursimet në llogari bankare me interesa minimale. Në shumë raste, interesat e depozitave kanë qenë shumë më të ulëta se norma e inflacionit, duke bërë që kursimet të zhvlerësohen vit pas viti.

Situata bëhet edhe më dramatike kur analizohet ndikimi në jetën e përditshme të familjeve. Gjatë viteve të fundit janë rritur ndjeshëm çmimet e produkteve ushqimore, të energjisë elektrike, të ujit, të karburanteve, të qirave, të materialeve të ndërtimit, të shërbimeve shëndetësore dhe të arsimit. Çdo muaj familjet shqiptare duhet të paguajnë më shumë për të njëjtat nevoja që kishin edhe dhjetë vite më parë.

Në mënyrë të veçantë, pensionistët janë ndër kategoritë më të goditura. Për ta, kursimet nuk janë luks, por një garanci për të përballuar vitet e pleqërisë. Sot, një pjesë e mirë e pensionistëve detyrohen të shpenzojnë pothuajse të gjithë pensionin vetëm për ilaçe, vizita mjekësore, analiza dhe trajtime. Shumë prej tyre përdorin edhe kursimet e krijuara ndër vite, por këto kursime tashmë vlejnë shumë më pak se dikur.

Po aq e vështirë është situata edhe për familjet me fëmijë. Kostot e edukimit janë rritur ndjeshëm. Librat, transporti, aktivitetet shkollore, kurset, teknologjia dhe çdo shpenzim tjetër i lidhur me arsimin kushtojnë shumë më tepër se një dekadë më parë. Ndërkohë, edhe shpenzimet për ushqimin e përditshëm janë rritur në mënyrë të vazhdueshme, duke e bërë gjithnjë e më të vështirë menaxhimin e buxhetit familjar.

Një tjetër kategori që ndjen fort efektet e zhvlerësimit të parasë janë të rinjtë që kanë kursyer për të blerë një apartament apo për të ngritur një biznes. Çmimet e banesave janë rritur shumë më shpejt se kursimet, ndërsa kostot e ndërtimit dhe interesat e kredive kanë bërë që ëndrra e pronësisë të largohet gjithnjë e më shumë për shumë familje shqiptare.

Ekspertët e ekonomisë e cilësojnë inflacionin si një “taksë të padukshme”, sepse ai nuk miratohet me ligj dhe nuk paguhet drejtpërdrejt në sportele, por prek çdo qytetar në mënyrë të përditshme. Çdo rritje çmimi ul automatikisht vlerën reale të të ardhurave, pensioneve dhe kursimeve. Nëse pagat dhe pensionet nuk rriten me të njëjtin ritëm me inflacionin, atëherë qytetarët humbasin gradualisht mirëqenien e tyre ekonomike.

Në këto kushte, rritja nominale e depozitave nuk mund të konsiderohet domosdoshmërisht tregues i përmirësimit të jetesës. Përkundrazi, shumë familje zgjedhin të mbajnë para në bankë jo sepse janë më të pasura, por sepse pasiguria ekonomike i detyron të krijojnë një rezervë për raste emergjente, për sëmundje, papunësi apo shpenzime të papritura.

Në fund të analizës, shifrat flasin qartë. Shqiptarët mund të kenë më shumë para në llogaritë e tyre bankare se dhjetë vite më parë, por ato para vlejnë shumë më pak. Humbja prej rreth 3.5 miliardë eurosh në vlerë reale është një tregues i qartë se inflacioni ka gërryer kursimet e qytetarëve dhe ka dobësuar fuqinë ekonomike të familjeve shqiptare. Për mijëra pensionistë, punonjës, emigrantë dhe familje të zakonshme, kjo do të thotë më pak siguri për të ardhmen, më pak mundësi për investime dhe më shumë vështirësi për të përballuar një kosto jetese që vazhdon të rritet nga viti në vit.

Nëse ritmi i inflacionit vazhdon të mbetet më i lartë se rritja reale e të ardhurave dhe interesave të kursimeve, ekspertët paralajmërojnë se zhvlerësimi i pasurisë financiare të familjeve shqiptare mund të thellohet edhe më tej, duke e bërë gjithnjë e më të vështirë ruajtjen e mirëqenies ekonomike dhe të stabilitetit financiar të qytetarëve.