Mbi 1.000 juristë në Gjermani kërkojnë ndalimin e AfD-së – Gjermania përballë një prej debateve më të mëdha kushtetuese të dekadave të fundit

Gjermania po përjeton një nga debatet më të forta politike, juridike dhe kushtetuese të viteve të fundit. Në qendër të tij ndodhet partia e djathtë Alternativa për Gjermaninë (AfD), ndërsa mbi 1.000 juristë, mes tyre gjyqtarë, prokurorë, avokatë dhe profesorë të së drejtës, kanë kërkuar publikisht nisjen e procedurave për ndalimin e saj.

Nisma, e cila po tërheq vëmendjen jo vetëm në Gjermani, por edhe në mbarë Evropën, konsiderohet nga shumë analistë si një provë e rëndësishme për demokracinë gjermane dhe për mënyrën sesi një shtet demokratik përballet me forcat politike që akuzohen se cenojnë rendin kushtetues.

Në një letër të hapur drejtuar qeverisë federale, Bundestagut dhe institucioneve më të larta të vendit, juristët kërkojnë që autoritetet të mos humbasin më kohë dhe të nisin procedurat që Kushtetuta gjermane parashikon për raste të tilla. Sipas tyre, shteti nuk duhet të presë derisa të jetë tepër vonë për të mbrojtur demokracinë.

Ata argumentojnë se mbrojtja e rendit demokratik nuk është vetëm një detyrim politik, por edhe një përgjegjësi kushtetuese. Në deklaratën e tyre thuhet se çdo institucion shtetëror ka detyrimin të veprojë kur ekzistojnë dyshime serioze se një forcë politike mund të cenojë themelet mbi të cilat është ndërtuar Republika Federale e Gjermanisë.

Rritet ndjeshëm mbështetja për nismën

Nisma është organizuar nga Shoqata Republikane e Avokatëve (RAV), e cila ka bërë të ditur se numri i juristëve që mbështesin këtë kërkesë është rritur në mënyrë të vazhdueshme.

Vetëm në mesin e muajit korrik, letra e hapur ishte firmosur nga rreth 500 juristë. Brenda pak javësh ky numër është më shumë se dyfishuar, duke arritur në 1.051 firma, një zhvillim që tregon se debati po fiton mbështetje gjithnjë e më të madhe brenda komunitetit juridik gjerman.

Mes firmëtarëve ka gjyqtarë në detyrë dhe në pension, prokurorë, profesorë universitarë, studiues të së drejtës kushtetuese dhe avokatë me përvojë shumëvjeçare.

Sipas organizatorëve, kjo nuk është një nismë politike, por një apel juridik dhe kushtetues që synon mbrojtjen e vlerave themelore të shtetit demokratik.

“Dinjiteti njerëzor nuk negociohet”

Një nga argumentet kryesore të juristëve lidhet me mbrojtjen e dinjitetit njerëzor, i cili në Gjermani konsiderohet parimi më i rëndësishëm kushtetues.

Ata theksojnë se Kushtetuta gjermane është ndërtuar mbi mësimet e historisë së shekullit XX dhe mbi bindjen se shteti duhet të ketë mekanizma për të mbrojtur demokracinë nga çdo forcë që kërkon ta dobësojë ose ta shkatërrojë atë.

Sipas juristëve, mbrojtja e dinjitetit njerëzor nuk është çështje interpretimi politik, por një detyrim absolut kushtetues.

Ekspertiza juridike mbi të cilën mbështetet kërkesa

Në argumentimin e tyre, juristët i referohen një ekspertize të hartuar nga Shoqëria për të Drejtat e Lirisë (GFF).

Sipas kësaj analize, disa programe, deklarata dhe qëndrime të AfD-së konsiderohen të papajtueshme me parimin e dinjitetit njerëzor dhe me rendin demokratik të garantuar nga Ligji Themelor i Gjermanisë.

Ekspertiza arrin në përfundimin se ekzistojnë baza juridike që çështja të shqyrtohet seriozisht nga institucionet kompetente.

Megjithatë, analiza nuk përbën një vendim gjyqësor. Ajo është një opinion juridik që përdoret si argument për të kërkuar hapjen e procedurës kushtetuese.

Çfarë thotë Kushtetuta gjermane?

Neni 21, paragrafi 2 i Ligjit Themelor të Gjermanisë parashikon se një parti politike mund të shpallet antikushtetuese nëse synon të dëmtojë ose të rrëzojë rendin demokratik të lirë ose të rrezikojë ekzistencën e Republikës Federale të Gjermanisë.

Megjithatë, ndalimi i një partie është masa më ekstreme që njeh sistemi demokratik gjerman dhe nuk mund të merret nga politika.

Vendimin mund ta japë vetëm Gjykata Kushtetuese Federale, pas një procesi të gjatë, kompleks dhe të bazuar në prova.

Kërkesën për hapjen e këtij procesi mund ta paraqesin vetëm Bundestagu, Bundesrati ose qeveria federale.

Një vendim me pasoja historike

Nëse një procedurë e tillë do të niste, ajo do të ishte ndër proceset më të rëndësishme kushtetuese të dekadave të fundit.

Gjykata do të duhet të analizojë me imtësi programin politik, deklaratat publike, aktivitetet dhe veprimtarinë e partisë, për të përcaktuar nëse ekziston një rrezik real dhe konkret për rendin demokratik.

Ekspertët kujtojnë se në historinë e Republikës Federale të Gjermanisë raste të tilla kanë qenë tepër të rralla, pikërisht sepse ndalimi i një partie politike konsiderohet një mjet i jashtëzakonshëm që përdoret vetëm në kushte shumë të veçanta.

Debati politik vazhdon

Kërkesa e juristëve ka shkaktuar reagime të ndryshme në skenën politike.

Mbështetësit e procedurës argumentojnë se demokracia duhet të mbrojë veten dhe se Kushtetuta gjermane është ndërtuar pikërisht për të parandaluar rikthimin e ideologjive që cenojnë lirinë, barazinë dhe dinjitetin njerëzor.

Nga ana tjetër, kundërshtarët e ndalimit paralajmërojnë se një hap i tillë duhet të mbështetet vetëm në prova të forta juridike dhe jo në debate politike, duke theksuar se vendimi përfundimtar duhet t’i takojë ekskluzivisht Gjykatës Kushtetuese Federale.

Pavarësisht qëndrimeve të ndryshme, një gjë është e qartë: Gjermania ndodhet përballë një debati me rëndësi historike, ku përballen dy parime themelore të demokracisë – mbrojtja e rendit kushtetues dhe respektimi i pluralizmit politik.

Në javët dhe muajt në vijim do të shihet nëse Bundestagu, Bundesrati ose qeveria federale do të ndërmarrin hapin formal për t’iu drejtuar Gjykatës Kushtetuese Federale. Nëse kjo ndodh, vendi do të hyjë në një proces që mund të ndikojë jo vetëm në të ardhmen politike të Gjermanisë, por edhe në debatin evropian mbi kufijtë e mbrojtjes së demokracisë.