Justiniani dhe trashigimia që na ka lënë në Dardani:

Ishte bërë 63 vjeç dhe sundimi mbi një perandori që sulmohej vazhdimisht nga të katër anët ia kishte konsumuar pothuajse krejt fuqitë. Ishte viti 545. Punët e shtetit nuk po shkonin aspak mirë. Në Perëndim, fiset barbare po bënin kërdinë përgjatë Italisë. Ato kishin rrethuar Romën, dhe ai ishte detyruar të dërgonte gjeneralin e tij më të mirë për të mbrojtur nderin e perandorisë. Në Lindje, konflikti me persianët vazhdonte t’i merrte shumë energji, ndërsa brenda vetë perandorisë po vuante pasojat e tmerrshme demografike dhe ekonomike të murtajës së tre viteve më parë, që kishte vrarë miliona njerëz.

Në këtë gjendje dëshpërimi të madh, ai u kujtua për vendlindjen e tij të largët. Ndoshta nga malli për ditët pa brenga të fëmijërisë së tij, një mall që na pushton sa herë e gjejmë veten të mbështetur për muri nga brengat dhe problemet e të tashmes. Dhe ai mori vendimin t’i bënte një dhuratë të çmuar vendlindjes: një katedrale të madhe, që do të njihej gjithandej në botën e krishterë. Kjo dhuratë do të mbante në themelet e saj vetë mbishkrimin me emrin e tij.

Katedralja u ngrit në qytetin dardan të Ulpianës, i rrënuar kohë më parë nga një tërmet i tmerrshëm. Njëzet vjet më pas, ai vdiq, dhe perandoria u fut në krizat e saj të njëpasnjëshme. Pasuesit e tij nuk patën as vëmendjen që ai kishte pasur për gjendjen në Dardani, as mundësitë për t’u kujdesur për dhuratën që ai u kishte bërë bashkëatdhetarëve të vet. Kështu, ajo mbeti nën mëshirën e stuhive të historisë, derisa u rrafshua me tokë dhe themelet e saj, bashkë me mbishkrimin e tij, u mbuluan nga shtresat e dendura të dheut dhe vegjetacioni.

Ato do të duhej të prisnin vitin 2025 për të dalë sërish në dritën e diellit dhe për t’i rrëfyer botës dashurinë që Justiniani kishte për atdheun e tij, derisa mbylli sytë.

Blerim Latifi