“Vatikani mysliman” në zemër të Tiranës? Projekti i shtetit sovran Bektashi hyn në një fazë të re

Projekti për krijimin e një Shteti Sovran të Urdhrit Bektashi në zemër të Tiranës duket se po kalon gradualisht nga një ide e bujshme politike dhe fetare drejt një procesi shumë më kompleks organizativ, institucional dhe ndërkombëtar. Ajo që në shtator të vitit 2024 u prezantua si një projekt i pazakontë nga kryeministri Edi Rama, tashmë po shoqërohet me diskutime për administratë, diplomaci, pasaporta, simbole shtetërore, monedhë dhe struktura përfaqësimi jashtë Shqipërisë.

Sipas informacionit të raportuar më 18 gusht 2026 nga media franceze e specializuar “Intelligence Online”, drejtuesit e komunitetit bektashi po punojnë mbi elemente që normalisht lidhen me funksionimin e një entiteti sovran. Megjithatë, duhet bërë një dallim thelbësor: projekti nuk është ende një shtet i krijuar dhe i njohur ndërkombëtarisht. Për realizimin e tij nevojitet një proces juridik dhe kushtetues në Shqipëri dhe më pas lind çështja shumë më e ndërlikuar e njohjes ndërkombëtare.

Ideja fillestare parashikon që territori i Selisë Botërore Bektashiane në Tiranë, me një sipërfaqe prej rreth 11 hektarësh ose 0.11 kilometra katrorë, të shndërrohet në një mikro-shtet sovran të rrethuar tërësisht nga territori shqiptar. Nëse realizohet me parametrat e deklaruar, ai do të ishte më i vogël se Vatikani dhe, për nga sipërfaqja, do të bëhej shteti sovran më i vogël në botë. Burime ndërkombëtare që raportuan projektin që në vitin 2024 përmendën gjithashtu administratë dhe pasaporta të veçanta. (euronews⁠)

Pikërisht ngjashmëria territoriale dhe institucionale me Vatikanin bëri që projekti të etiketohej që në fillim si një lloj “Vatikani mysliman”, megjithëse krahasimi është më tepër institucional sesa teologjik. Bektashizmi ka identitetin, historinë dhe strukturën e vet shpirtërore dhe Selia Botërore e Urdhrit ndodhet prej dekadash në Shqipëri.

Nga një seli fetare drejt një mikro-shteti

Nëse projekti realizohet, ndryshimi do të ishte historik. Selia Botërore Bektashiane nuk do të ishte më vetëm qendra ndërkombëtare e një komuniteti fetar, por territori mbi të cilin do të pretendohej ushtrimi i një sovraniteti të veçantë.

Në krye të këtij projekti qëndron udhëheqësi shpirtëror i bektashinjve, Haxhi Dede Edmond Brahimaj, Baba Mondi, i cili do të kishte një rol qendror në strukturën e shtetit të ardhshëm. Koncepti i bërë publik deri tani ka parashikuar një mikro-shtet pa ambicie ushtarake, me karakter kryesisht shpirtëror, diplomatik dhe administrativ.

Argumenti politik i paraqitur nga Rama që në vitin 2024 ishte promovimi ndërkombëtar i traditës shqiptare të tolerancës dhe bashkëjetesës fetare. Në raportimet e kohës, projekti u përshkrua si një mënyrë për t’i dhënë Urdhrit Bektashi një territor dhe status ndërkombëtar nga i cili mund të promovonte interpretimin e tij tolerant të Islamit. (euronews⁠)

Por ndërmjet një ideje politike dhe krijimit të një shteti ekziston një distancë e jashtëzakonshme juridike.

Shqipëria përcaktohet kushtetutshmërisht si shtet unitar dhe i pandashëm. Për këtë arsye, krijimi brenda territorit shqiptar i një entiteti sovran do të kërkonte zgjidhjen e çështjeve kushtetuese dhe miratimin parlamentar të kuadrit përkatës. Burimet publike që kanë ndjekur projektin evidentojnë pikërisht nevojën e një ndryshimi kushtetues për realizimin e tij. (Wikipedia⁠)

Kjo është arsyeja pse çdo diskutim për “shtetin Bektashi” duhet ndarë në dy nivele: përgatitjet politike dhe institucionale, të cilat mund të zhvillohen që tani, dhe sovraniteti juridik, i cili nuk ekziston automatikisht vetëm sepse krijohen pasaporta, monedha apo poste diplomatike.

“Bek” – ideja për një monedhë të shtetit të ardhshëm

Një nga elementet më intriguese të raportimeve të fundit lidhet me mundësinë e krijimit të një monedhe të posaçme.

Sipas “Intelligence Online”, po shqyrtohet një monedhë që do të mbante emrin “bek”.

Edhe më interesante është ideja e raportuar që vlera e saj të lidhet ose të indeksohet me çmimin e arit.

Nëse një mekanizëm i tillë do të realizohej, ai do të kishte më shumë sesa një funksion simbolik. Një monedhë e lidhur me arin kërkon rregulla të qarta për emetimin, rezervat, konvertueshmërinë, administrimin financiar dhe marrëdhënien e saj me monedhat e tjera.

Në praktikë, një mikro-shtet i vendosur brenda Tiranës do të ishte ekonomikisht i lidhur në mënyrë të pashmangshme me Shqipërinë dhe zonën europiane përreth. Prandaj mbetet për t’u parë nëse “bek” do të projektohej si një monedhë reale për transaksione, një instrument financiar i kufizuar apo kryesisht si simbol i sovranitetit.

Por vetëm fakti që po diskutohet një emër dhe një model monetar tregon dimensionin që synohet t’i jepet projektit.

Sepse një shtet nuk identifikohet vetëm me territorin. Ai ndërton flamurin, stemën, dokumentet, institucionet, administratën dhe, në disa raste, sistemin e tij monetar.

Pasaportat – simboli më i dukshëm i sovranitetit

Elementi tjetër i rëndësishëm është pasaporta.

Që në raportimet ndërkombëtare të vitit 2024 për projektin përmendej mundësia që mikro-shteti të kishte pasaportat e veta. (euronews⁠)

Por pasaporta është një çështje shumë më komplekse sesa prodhimi fizik i një dokumenti.

Një pasaportë merr vlerë reale ndërkombëtare vetëm kur shtetet e tjera pranojnë autoritetin që e ka lëshuar dhe përcaktojnë kushtet me të cilat mbajtësi i saj mund të kalojë kufijtë.

Kjo do të thotë se pasaportat e mundshme bektashiane do të lidhen drejtpërdrejt me një tjetër sfidë: njohjen ndërkombëtare të shtetit të ardhshëm.

Kush do ta merrte shtetësinë?

A do të ishin vetëm klerikët bektashinj dhe personeli administrativ?

A do të ekzistonte shtetësi e përhershme apo funksionale?

Çfarë raporti do të kishte ajo me shtetësinë shqiptare?

Këto janë pyetje juridike që duhet të marrin përgjigje përpara se pasaporta të shndërrohet nga simbol në dokument funksional ndërkombëtar. Koncepti i raportuar më herët ka qenë që shtetësia të kufizohej kryesisht te klerikët dhe personat që shërbejnë në administratën e mikro-shtetit. (Wikipedia⁠)

Diplomacia duket se po ndërtohet përpara shtetit

Një zhvillim veçanërisht interesant është krijimi i një rrjeti përfaqësimi jashtë Shqipërisë.

Sipas informacionit të cituar nga “Intelligence Online”, Kreshnik Grezda është pozicionuar si ambasador i përgjithshëm, ndërsa në rrjetin e përfaqësimit ndërkombëtar përmenden Christopher Hyland për Shtetet e Bashkuara dhe Hazis Vardar për Francën dhe Belgjikën.

Ky është një element me rëndësi politike.

Në diplomacinë klasike, zakonisht shteti krijohet, njihet dhe më pas ndërton ambasadat dhe marrëdhëniet diplomatike. Në rastin bektashi duket se po tentohet paralelisht edhe ndërtimi paraprak i një infrastrukture marrëdhëniesh ndërkombëtare.

Kjo mund të jetë vendimtare për fazën e ardhshme.

Sepse sfida më e madhe e një mikro-shteti nuk është vetëm shpallja e sovranitetit. Sfida është bindja e shteteve të tjera që ta njohin atë.

Pa njohje ndërkombëtare, një entitet mund të ketë flamur, administratë, pasaportë dhe institucione, por aftësia e tij për të vepruar si shtet në sistemin ndërkombëtar mbetet e kufizuar.

Pikërisht këtu rrjeti i kontakteve dhe përfaqësuesve të Urdhrit mund të marrë rëndësi strategjike.

Baba Mondi dhe diplomacia e Selisë Botërore

Ndërkohë, Baba Mondi vazhdon të presë delegacione dhe personalitete të huaja në Selinë Botërore Bektashiane në Tiranë.

Këto kontakte kanë edhe një dimension tjetër në kontekstin e projektit të mikro-shtetit.

Çdo vizitë ndërkombëtare, çdo marrëdhënie institucionale dhe çdo kanal komunikimi me aktorë jashtë Shqipërisë mund të kontribuojë në ndërtimin e profilit ndërkombëtar të Selisë.

Nëse projekti arrin fazën juridike të krijimit, një nga detyrat kryesore do të jetë pikërisht sigurimi i njohjeve bilaterale.

Më pas mund të lindin çështje të tjera: marrëveshje me Shqipërinë, statusi i territorit, hyrje-daljet, telekomunikacioni, shërbimet publike, sistemi postar, tatimet, regjistrimi civil dhe marrëdhëniet financiare.

Pra, pas idesë romantike të një “Vatikani Bektashi” fshihet një arkitekturë juridike shumë më e ndërlikuar.

Në skenë del edhe DataSentinel Balkans

Raportimi francez ndalet gjithashtu te aktiviteti i DataSentinel Balkans dhe personat që lidhen me strukturën e saj.

Kompania rezulton pjesë e rrjetit të anëtarëve strategjikë të Dhomës së Tregtisë dhe Industrisë Francë-Shqipëri, çka konfirmon praninë e saj në ekosistemin franko-shqiptar të biznesit. (CCI France Albanie⁠)

Në këtë kontekst përmendet Hazis Vardar, ndërsa në strukturat dhe marrëdhëniet profesionale të kompanisë shfaqen emra me eksperiencë në inteligjencë ekonomike, siguri dhe analizë strategjike.

Një prej tyre është Jean-Christophe Cloetens.

Profili i tij është veçanërisht interesant. Sipas Cercle K2, Cloetens ka pas vetes 34 vjet shërbim në Xhandarmërinë Kombëtare franceze, përpara kalimit në sektorin privat të inteligjencës strategjike, hetimeve kibernetike, sigurisë dhe pajtueshmërisë ndërkombëtare. Ai ka shërbyer në struktura franceze të lidhura me luftën kundër terrorizmit dhe krimit të organizuar, si edhe në misionin e OKB-së në Kosovë, UNMIK, si Intelligence Officer në Mitrovicë gjatë viteve 2000–2003. (cercle-k2.fr⁠)

Aktualisht ai identifikohet si president i DataSentinel France dhe drejtor i përgjithshëm i DataSentinel Balkans. (cercle-k2.fr⁠)

Kjo e zgjeron panoramën përtej ceremonialit fetar.

Siguria kibernetike, OSINT dhe reputacioni

Sipas raportimit të përmendur, DataSentinel Balkans ka zhvilluar bashkëpunime me struktura si “Cyber ICS” dhe “Terra OSINT”, në fusha që lidhen me sigurinë kibernetike, analizën e informacionit, operacionet e ndikimit dhe rreziqet reputacionale.

Vetë DataSentinel e përshkruan fushën e aktivitetit të saj si inteligjencë strategjike, cyber-investigation, inteligjencë ekonomike, OSINT, analizë reputacioni dhe identifikim të kërcënimeve dixhitale. (LinkedIn⁠)

Në epokën moderne, këto fusha kanë rëndësi të drejtpërdrejtë edhe për institucionet publike dhe diplomatike.

Një entitet i ri që kërkon ekspozim ndërkombëtar mund të përballet me sulme kibernetike, manipulim informacioni, dezinformim, falsifikim dokumentesh, imitimin e faqeve zyrtare, vjedhje identiteti dixhital apo fushata që synojnë reputacionin.

Prandaj infrastruktura e sigurisë nuk mund të reduktohet vetëm te rojet fizike apo kontrolli territorial.

Sovraniteti i shekullit XXI është edhe sovranitet dixhital.

Por pengesa më e madhe mbetet Kushtetuta

Pavarësisht gjithë përgatitjeve, ekziston një problem themelor që nuk mund të anashkalohet: territori mbi të cilin synohet të krijohet mikro-shteti është sot territor i Republikës së Shqipërisë.

Neni 1 i Kushtetutës përcakton karakterin unitar dhe të pandashëm të Republikës.

Për rrjedhojë, nuk mjafton një vendim administrativ apo një ligj i zakonshëm për të krijuar një shtet sovran brenda Tiranës.

Do të nevojitet një arkitekturë kushtetuese që të përcaktojë se çfarë ndodh me territorin, juridiksionin, sovranitetin dhe raportin ndërmjet Republikës së Shqipërisë dhe shtetit të ri. Burimet që kanë analizuar projektin kanë evidentuar nevojën e miratimit parlamentar dhe ndryshimit kushtetues. (Wikipedia⁠)

Këtu projekti mund të hapë një debat të madh politik dhe juridik në Shqipëri.

Sepse pyetja nuk është vetëm nëse shqiptarët e mbështesin apo jo Urdhrin Bektashi.

Pyetja juridike është shumë më e gjerë:

A duhet Republika e Shqipërisë të heqë dorë nga sovraniteti mbi një pjesë të territorit të saj për krijimin e një shteti të ri?

Dhe nëse po, mbi çfarë baze kushtetuese dhe me çfarë garancish?

Çfarë ndodh me territorin?

Do të duhet të përcaktohet kufiri i saktë i mikro-shtetit.

Do të duhet të përcaktohet statusi i pronës.

Do të duhet të përcaktohet juridiksioni penal dhe civil.

Nëse një vepër penale kryhet brenda territorit të tij, cili shtet do ta hetojë?

Nëse mikro-shteti nuk ka polici apo gjykata të veta, a do të veprojnë institucionet shqiptare në bazë të një traktati bilateral?

Kush do të kontrollojë hyrjen?

A do të ketë një kufi formal?

Si do të trajtohen ambulancat, zjarrfikësit dhe emergjencat?

Kush do të furnizojë territorin me ujë, energji dhe telekomunikacion?

Çfarë regjimi fiskal do të zbatohet?

Të gjitha këto mund të duken hollësi teknike, por pikërisht këto hollësi e ndajnë një simbol nga një shtet funksional.

Dhe pastaj vjen beteja e vërtetë: njohja ndërkombëtare

Edhe nëse Parlamenti shqiptar miraton kuadrin kushtetues dhe shteti shpallet, historia nuk përfundon aty.

Ajo sapo fillon.

Shteti i ri do të kërkonte njohje nga vendet e tjera.

Do të kërkonte marrëdhënie diplomatike.

Do të kërkonte pranimin e dokumenteve të veta.

Do të kërkonte marrëveshje ndërkombëtare.

Dhe në një fazë shumë më ambicioze mund të kërkonte anëtarësim ose status pranë organizatave ndërkombëtare.

Pikërisht për këtë arsye rrjeti ndërkombëtar që po ndërtohet rreth Selisë Botërore Bektashiane mund të rezultojë shumë më i rëndësishëm sesa duket sot.

Nëse projekti ecën përpara, diplomacia do të jetë po aq e rëndësishme sa Kushtetuta.

Një eksperiment politik dhe juridik pa precedent në Shqipërinë moderne

Nëse realizohet, krijimi i Shtetit Sovran të Urdhrit Bektashi do të ishte një nga eksperimentet më të pazakonta institucionale në historinë moderne shqiptare.

Në vetëm 11 hektarë në Tiranë mund të krijohej një entitet me udhëheqësin e vet, administratën e vet, simbolet e veta, përfaqësimin ndërkombëtar, pasaportat e veta dhe potencialisht edhe monedhën e vet – “bek”.

Por pikërisht madhësia e vogël territoriale nuk duhet të na mashtrojë.

11 hektarë mund të jenë pak në hartë, por juridikisht bëhet fjalë për sovranitet.

Dhe sovraniteti është një nga konceptet më të fuqishme të së drejtës kushtetuese dhe ndërkombëtare.

Prandaj muajt e ardhshëm mund të jenë vendimtarë.

Nëse autoritetet shqiptare kalojnë nga deklaratat politike te procedurat konkrete parlamentare, debati do të zhvendoset nga pyetja “A do të krijohet shteti Bektashi?” te pyetjet shumë më të vështira:

Çfarë territori do të ketë? Çfarë sovraniteti? Kush do të jetë shtetas? Kush do t’i njohë pasaportat? Si do të funksionojë “bek”-u? Cilat vende do ta njohin të parat? Çfarë marrëdhënieje do të ketë me Shqipërinë? Dhe deri ku do të shkojë autonomia e tij?

Ajo që nisi në vitin 2024 si një deklaratë që habiti opinionin publik ndërkombëtar, në vitin 2026 po paraqitet gjithnjë e më shumë si një projekt që kërkon institucione, diplomaci, siguri dhe identitet shtetëror.

Nëse gjithçka përfundon me krijimin dhe njohjen e mikro-shtetit, Tirana do të bëhej një rast pothuajse unik: një kryeqytet europian brenda të cilit do të ekzistonte një shtet tjetër sovran.

Dhe në hartën politike të botës do të shfaqej një pikë pothuajse e padukshme për nga territori, por me një peshë të jashtëzakonshme simbolike:

Shteti Sovran i Urdhrit Bektashi.