BASHKIA E MALËSISË SË MADHE NË TREN:
NDËRSA MALËSORËT NËN TREN.

Një tjetër projekt i madh po troket në derën e Malësisë së Madhe.
Dhe bashkë me të po troket një pyetje që nuk mund të fshihet pas fjalëve të bukura “zhvillim”, “rehabilitim” dhe “infrastrukturë europiane”:
Çfarë do të ndodhë me tokat, shtëpitë dhe bizneset e malsorëve që preken nga hekurudha?
Projekti për rehabilitimin dhe elektrifikimin e linjës Vorë–Hani i Hotit është një investim strategjik me kosto të përgjithshme të vlerësuar rreth 373 milionë euro, i financuar me kredi dhe grante europiane.
Dokumentacioni i BERZH-it e klasifikon si projekt të kategorisë A për ndikimet mjedisore dhe sociale dhe pranon shprehimisht se çështjet e marrjes së tokës, kompensimit, zhvendosjes ekonomike, aksesit dhe ndikimit mbi komunitetet duhet të trajtohen përmes procedurave të posaçme.
(ebrd.com⁠)
Pra askush nuk mund të thotë:
“Nuk e dinim se do të kishte problem pronash.”
Problemi është parashikuar në vetë dokumentacionin e projektit.
Dhe pikërisht për këtë ajo që po ndodh në Malësinë e Madhe kërkon transparencë maksimale, jo takime që qytetarët i marrin vesh pasi kanë përfunduar.

NJË “TAKIM PUBLIK”
QË PUBLIKU E MERR VESH PAS TAKIMIT?!
Kryetari i Bashkisë Malësi e Madhe, Tonin Marinaj, njoftoi se në ambientet e Bashkisë ishte zhvilluar një takim publik në bashkëpunim me Hekurudhën Shqiptare për projektin dhe ndërhyrjet në segmentin Vrakë–Hani i Hotit.
Mirë.
Por nëse, siç raportohet, qytetarët dhe mediat nuk janë njoftuar gjerësisht paraprakisht, atëherë kemi një problem elementar:
Takimi nuk bëhet publik duke i vendosur fjalën “publik” sipër një postimi pasi ka mbaruar.
Publik do të thotë që qytetari të dijë më parë.
Të ketë kohë të përgatitet.
Të marrë dokumentet.
Të shohë hartën.
Të kuptojë nëse preket prona e tij.
Të vijë me ekspertin, avokatin apo dokumentet e pronësisë.
Të bëjë pyetje.
Të kundërshtojë.
Të kërkojë sqarime.
Dhe, mbi të gjitha, të mos informohet për fatin e pronës së vet nga Facebook-u pasi njerëzit e administratës kanë mbaruar mbledhjen.
Për një projekt të kësaj përmase, kjo nuk është çështje mirësjelljeje.
Është çështje e të drejtës së qytetarit për informacion dhe pjesëmarrje reale.
Madje dokumentacioni zyrtar i BERZH-it parashikon një program të vazhdueshëm konsultimi me palët e interesuara pikërisht për ndryshimet e aksesit, kalimet, marrjen e tokës, sigurinë dhe ndikimet mbi komunitetet.
(Ebrd.com⁠)
Pra konsultimi nuk është fotografi. Është proces.

HEKURUDHA NUK KALON NË SHKRETËTIRË.
KALON MES JETËS SË NJERËZVE.
Në Malësinë e Madhe hekurudha kalon pranë shtëpive. Pranë bizneseve.
Përmes dhe pranë tokave bujqësore.
Pranë pronave që ushqejnë familje.
Pranë parcelave që mund të jenë trashëguar brez pas brezi.
Dhe ekziston edhe realiteti shqiptar që askush nuk mund të bëjë sikur nuk e njeh:
Ka prona, ndërtime dhe toka ku dokumentacioni i pronësisë mund të jetë i paplotë,
i paregjistruar, në proces legalizimi, me probleme kadastrale apo me pretendime të trashëguara pronësie.
Pikërisht këtu ndizet alarmi.
Sepse kur përballë një projekti qindra milionësh vendos një qytetar që nuk ka përfunduar regjistrimin e pronës,
që nuk ka certifikatën në dorë ose që prej vitesh endet nëpër Kadastër,
raporti i forcave është brutal.
Nga njëra anë ke shtetin, projektin, hartat, ekspertët, administratën dhe miliona euro.
Nga ana tjetër ke malsorin me tokën e trashëguar dhe një dosje që mund të jetë ende e pazgjidhur.
Dhe aty duhet të jetë Bashkia në anën e qytetarit.
Jo thjesht organizatore e sallës ku prezantohet projekti.

KJO ËSHTË PIKA KU MUND TË HUMBASË MALSORI:
Nuk po deklaroj se dikush po vjedh pronat.
Një akuzë e tillë kërkon prova.
Por po them diçka tjetër shumë serioze:
Nëse procesi nuk bëhet plotësisht transparent, prona e paregjistruar ose me dokumentacion problematik mund ta vendosë malësorin në një pozitë shumë më të dobët përballë shpronësimit, kompensimit dhe njohjes së të drejtave të tij.
Dhe kjo është arsyeja pse çdo centimetër i këtij segmenti duhet të trajtohet nën dritën e diellit.
Dokumentacioni i projektit vetë njeh çështjen e marrjes së tokës.
Në konsultimet e mëparshme janë ngritur shqetësime për marrjen e tokës, zhvendosjen dhe kompensimin e drejtë, ndërsa është hartuar edhe një kuadër për marrjen e tokës dhe zhvendosjen.
(ebrd.com⁠)
Madje plani i risistemimit i publikuar nga Hekurudha Shqiptare përmban anketim konkret edhe në Malësinë e Madhe, me zona kadastrale dhe vendbanime:
Si Bajza, Vukpalaj, Omaraj, Ktosh, Koplik, Ivanaj, Hot, Grudë-Fushë, Gjormë, Demiraj dhe të tjera.
(hekurudha.al⁠)
Pra nuk po flasim për një rrezik abstrakt.
Po flasim për prona dhe komunitete konkrete.

TONIN MARINAJ:
KËTU NUK MJAFTON NJË POSTIM:
Kryetari i Bashkisë duhet të kuptojë se në këtë histori përgjegjësia e tij politike nuk përfundon duke shkruar:
“U zhvillua takim informues.”
Jo.
Tani fillon puna.
Bashkia duhet të kërkojë që qytetarëve t’u vendoset përpara harta e plotë e gjurmës së projektit në territorin e Malësisë së Madhe.
Parcelë për parcelë.
Zonë kadastrale për zonë kadastrale.
Duhet të bëhet e qartë se cilat prona preken plotësisht, cilat pjesërisht, cilat humbasin aksesin.
Ku ndërtohen gardhe, ku do të ketë kalime, nënkalime apo mbikalime.
Dhe çfarë ndodh me bizneset që mund të pësojnë humbje ekonomike.
Sepse linja do të jetë e rrethuar për arsye sigurie dhe projekti parashikon ndryshime në kalime dhe aksesin lokal.
Vetë BERZH-i e konsideron këtë çështje që duhet konsultuar vazhdimisht me komunitetet.
(ebrd.com⁠)
Kjo mund të ndryshojë jetën e një fermeri edhe pa ia marrë të gjithë tokën.
Nëse toka mbetet në njërën anë dhe shtëpia në tjetrën, si kalon?
Nëse biznesi humbet aksesin që ka sot, si funksionon?
Nëse fermeri duhet të bëjë kilometra për të arritur parcelën që sot e ka përballë, kush e llogarit dëmin ekonomik?
Këto janë pyetjet e vërteta të projektit.

DHE PRONAT PA CERTIFIKATË DUHET TË JENË ALARMI NUMËR NJË:
Për mua, këtu duhet të përqendrohet beteja e Bashkisë.
Të identifikohen menjëherë familjet përgjatë korridorit hekurudhor që kanë probleme dokumentacioni.
Jo pasi të fillojë shpronësimi.
Tani.
Të hapet një sportel i posaçëm juridik dhe kadastral.
Të ndihmohen qytetarët të verifikojnë statusin e pronës.
Të dokumentohen posedimi, objektet, kulturat bujqësore dhe aktivitetet ekonomike.
Të sqarohet procedura e kompensimit.
Të shpjegohet mekanizmi i ankesës.
Të publikohet çdo afat.
Sepse ligji shqiptar për shpronësimet për interes publik parashikon kompensim sipas procedurave ligjore:
Ndërsa në praktikën e shpronësimeve identifikimi i pasurive dhe pronarëve është pjesë thelbësore e procesit.
(qbz.gov.al⁠)
Por malsori që ka problem me dokumentet nuk duhet lënë vetëm përballë makinës burokratike.
Nëse Bashkia nuk e mbron këtu, për çfarë e ka Bashkinë?

MOS E KTHENI NJË PROJEKT EUROPIAN NË NJË TJETËR HISTORI SHQIPTARE PRONASH:
Hekurudha duhet. Modernizimi duhet.
Lidhja hekurudhore me Malin e Zi është një projekt strategjik.
Malësia e Madhe nuk duhet të jetë kundër zhvillimit.
Përkundrazi.
Por zhvillimi që ndërtohet duke shkelur mbi pronën e malësorit nuk është zhvillim.
Është padrejtësi.
Hekurudha duhet të kalojë.
Por ligji duhet të kalojë përpara trenit.
Dhe kompensimi duhet të jetë i drejtë.
Pronari duhet të jetë i informuar.
Fermeri duhet të mbrohet. Biznesi duhet të dëgjohet.
Familja duhet të dijë çfarë ndodh me shtëpinë e saj.
Malësori me dokumentacion të papërfunduar duhet të ketë një rrugë të qartë për të provuar të drejtat e veta.
Asnjë projekt europian nuk duhet të kthehet në mundësi që dikush të përfitojë nga rrëmuja shumëvjeçare shqiptare e pronave.

PUBLIKONI HARTAT!
Kjo duhet të jetë kërkesa e parë.
Jo fotografi nga takimi.
Hartat. Publikoni gjurmën e saktë të projektit Vrakë–Hani i Hotit.
Publikoni parcelat e prekura. Publikoni sipërfaqet.
Publikoni metodologjinë e vlerësimit.
Publikoni procedurën e kompensimit.
Publikoni kalimet e reja. Publikoni ndryshimet e aksesit.
Publikoni mekanizmin e ankesave.
Dhe organizoni takime të vërteta publike në zonat që preken, jo vetëm në zyrat e Bashkisë.
Në Gruemirë. Në Kastrat. Në Bajzë. Në komunitetet përgjatë hekurudhës.
Me njoftim paraprak.
Me media.
Me fermerë. Me biznese. Me pronarë. Me juristë dhe ekspertë të projektit.
Dhe me procesverbal publik.
Sepse kur prona është në tavolinë, transparenca nuk është luks.
Është mbrojtje.

MALËSIA E MADHE NUK DUHET TË PAGUAJË ÇMIMIN E ZHVILLIMIT ME TOKËN E VET:
Kemi folur për ujin. Kemi folur për transportin. Kemi folur për zjarret.
Tani duhet të flasim për pronën.
Dhe prona është vija e kuqe.
Sepse mund t’i thuash malsorit se hekurudha është projekt kombëtar.
Ai mund ta kuptojë.
Mund t’i thuash se duhet modernizuar vendi.
Do ta mbështesë.
Por nuk mund t’i thuash:
“Ti sakrifiko tokën, shtëpinë apo biznesin dhe pastaj shohim çfarë dokumentesh ke.”
Jo.
Së pari sqarohet prona.
Së pari informohet malësori.
Së pari përcaktohet ndikimi.
Së pari garantohet procedura e drejtë.
Pastaj ecën projekti.
Sepse projekti ka qindra milionë euro pas vetes.
Malsori ka tokën.
Dhe për shumë familje ajo tokë është gjithçka që kanë.
Prandaj këtë herë Bashkia Malësi e Madhe nuk duhet të jetë zyra ku projekti vjen, bën prezantimin dhe largohet.
Duhet të jetë barrikada institucionale që garanton se asnjë malsori nuk i humbet një metër tokë, një shtëpi, një biznes apo një e drejtë pa procedurë, transparencë dhe kompensim sipas ligjit.
Nëse nuk e bën këtë, atëherë “takimet publike” janë vetëm fasadë.
Dhe nëse malësorët informohen pasi takimet kanë përfunduar, fasada fillon të bëhet edhe më e dyshimtë.
Hekurudha Vorë–Hani i Hotit mund të jetë një mundësi historike për Malësinë e Madhe.
Por pikërisht sepse është një projekt kaq i madh, duhet mbajtur nën lupë çdo metër, çdo parcelë, çdo kompensim dhe çdo vendim.
Sepse ne shqiptarët kemi paguar shumë shtrenjtë historinë e pronës.
Malsorët nuk duhet ta paguajnë edhe një herë.
Treni le të vijë.
Zhvillimi le të vijë. Europa le të vijë.
Por këtë herë, para trenit duhet të ecin tri gjëra: PRONA. TRANSPARENCA.
DHE E DREJTA E MALSORIT.
Sepse nëse ato mbeten në stacion, atëherë nuk kemi ndërtuar vetëm një hekurudhë të re.
Kemi hapur shinat për një padrejtësi të re.

Dokumentacioni zyrtar i projektit dhe kuadri për tokën/kompensimin mund të konsultohen te BERZH – projekti Vorë–Hani i Hotit⁠
Dhe Hekurudha Shqiptare – Plani i Risistemimit⁠.

Përgatiti:
Koja Leonard: