TRURI I NJERIUT, UNIVERSI BRENDA NESH: 40 FAKTE QË DO T’JU HABISIN!

Truri i njeriut është ndoshta struktura më e ndërlikuar dhe njëkohësisht më mahnitëse që njohim. Brenda një mase prej pak më shumë se një kilogrami zhvillohet çdo çast një univers i tërë aktiviteti: mendimi, kujtesa, emocionet, perceptimi, gjuha, ëndrrat, vendimmarrja dhe vetëdija jonë për botën dhe për veten.

Miliona e miliarda qeliza nervore krijojnë një rrjet komunikimi me një kompleksitet të jashtëzakonshëm. Çdo tingull që dëgjojmë, çdo fytyrë që njohim, çdo kujtim që rikthejmë, çdo frikë, kënaqësi apo vendim që marrim lidhet me aktivitetin e këtij organi të jashtëzakonshëm. Truri punon pa ndërprerje, madje edhe kur ne flemë, duke përpunuar informacion, duke koordinuar trupin dhe duke ruajtur funksione jetike.

Por sa e njohim në të vërtetë trurin tonë?

Shumë prej gjërave që dimë sot për të janë zbuluar vetëm falë zhvillimit të neuroshkencës dhe teknologjive moderne të imazherisë. Njëkohësisht, rreth trurit vazhdojnë të qarkullojnë mite, keqinterpretime dhe pretendime që shkenca i ka korrigjuar ose vazhdon t’i studiojë.

Nga miliardat e neuroneve dhe lidhjet e panumërta mes tyre, te energjia që konsumon, furnizimi i jashtëzakonshëm me gjak, kujtesa, gjumi dhe ndryshimet që pëson gjatë jetës, truri mbetet një nga kufijtë më intrigues të kërkimit shkencor.

Në vijim po sjellim 40 fakte mbresëlënëse për trurin e njeriut — disa të njohura, disa befasuese dhe disa që tregojnë se sa shumë kemi zbuluar, por edhe sa shumë mbetet ende për t’u kuptuar për organin që na lejon të mendojmë, të ndiejmë, të kujtojmë dhe të jemi ata që jemi.

TRURI JUAJ PERMES 40 FAKTESH MBRESLENESE!

1. Truri është i përbërë nga 73% ujë.
2. Megjithëse truri përbën vetëm 2% të masës trupore, ai konsumon rreth 20% të oksigjenit të gjithë trupit.
3. Truri i një të sapolinduri peshon 375 g, por deri në ditëlindjen e parë ai trefishon madhësinë dhe peshën për të arritur afërsisht në 1 kg.
4. Truri juaj pushon së rrituri kur ju arrini moshën 25 vjeç. Pas kësaj moshe ai humbet çdo ditë qeliza nervore. Kur njeriu arrin në gjysmën e moshës truri fillon të zvogëlohet. Megjithatë, pakësimi i sasisë së trurit nuk ka të bëjë me humbje të aftësive intelektuale. Nuk ka prova se një tru më i madh është më inteligjent se një tru më i vogël.
5. Çdo ditë, të rriturit e moshave 20-60 vjeç humbasin rreth 12 000 neurone, të cilat nuk zëvendësohen më.
6. Impulset nervore që dalin dhe hyjnë në tru qarkullojnë me një shpejtësi rreth 273.5 km në orë.
7. Sasia e energjisë që gjeneron truri i njeriut është rreth 23 wat, e mjaftueshme për të ndezuar një llambë të vogël elektrike.
8. Lënda e thatë e trurit permban të paktën 60% yndyra. Kjo e bën trurin organin më të yndyrshëm të organizmit.
9. Shenjat e neurokirurgjisë së sukseshme vinë qysh nga periudha e gurit.
10. Shkencëtarët mendojnë se truri juaj është më aktiv gjatë gjumit se gjatë kohës që ju jeni të zgjuara.
11. Megjithëse truri përpunon gjithë informacionet që vinë nga çdo pjesë e trupit, ai nuk ndjen asnjë dhimbje që vjen prej tij, sepse në të nuk gjenden receptorë të dhimbjes. Dhimbjet e kokës e kanë origjinën nga indet, nervat dhe enët e gjakut që rrethojnë trurin.
12. Korja e hemisferave ka një trashësi nga 1.5-4.5 mm. Nese ajo do të hapej, atëhere sipërfaqja e saj do arrinte deri në 2500 cm2.
13. Ana e djathtë e trurit kontrollon anën e majtë të trupit, ndërsa ana e majtë e trurit kontrollon anën e djathtë të trupit.
14. Ana e djathtë dhe ajo e majtë e trurit komunikojnë mes tyre me anë të 250 milionë fijeve nervore.
15. Vëllimi mesatar i trurit të meshkujve është mesatarisht 1274 cm3, ndërsa ai femrave është 1131 cm3.
16. Pesha mesatare e trurit të mashkullit arrin 1.3 kg, ndërsa ai i femrave 1.18 kg. Megjithatë, pesha e trurit nuk korelon me aftësitë intelektuale. Truri i shkrimtarit rus Ivan Turgenjeve peshonte 2 kg, ndërsa ai i Albert Ainshatinit vetëm 1.22 kg ose 10% më pak se ai i njerëzve të tjerë. Në fakt densiteti i neuroneve në trurine Ainshtainit ishte me i madhe se në trurin e njerëzve të tjerë.
17. Miti se njeriu përdor vetëm 10% të trurit nuk është i vërtet. Teknologjitë e reja e veçanërisht ato që kanë të bëjnë me imazherinë e trurit e kanë gjetur të pavend këtë mit.
18. Truri përmban më shumë kolesterol se cdo organ tjetër i organizmit. Praktikisht ai përmban 25% të sasisë së përgjithëshme të kolesterolit të trupit. Truri nuk e merr kolesterolin me anë të gjakut, por e prodhon vet.
19. Një pjesëz e trurit në madhësinë e një kokrrize rëre përmban 100 000 neurone, të cilat formojnë mes tyre rreth 1 miliard sinapse (kontakte).
20. Truri më i madh në botën e gjallë shtazore takohet te kashalotët. Ai peshon deri në 9 kg. Përkundrazi truri i elefantit peshon vetëm 6 kg.
21. Infromacionet mes neuroneve të trurit qarkullojnë me një shpejtësi që arrin deri në 250 m në orë.
22. Truri i njeriut fillon të humbas disa nga funksionet e veta konjitive qysh në moshën 20 vjeç.
23. Kur egjiptianët ushtronin procesin e momifikimit e largonin trurin duke ndërhyrë përmes hundës.
24. Kapaciteti i trurit për ruajtjen e informacionit virtualisht konsiderohet i pakufishëm. Nëse numri i neuroneve të trurit mendohet se arrin 86 miliard, numri i kontakteve (sinapseve) mes tyre do të arrinte deri në 1 kuadrilon ose 1000 trilion.
25. Nëse të gjitha enët e gjakut të trurit do të vendoseshin në rrjesht njëra pas tjetrës, gjatësia e tyre do të arrinte deri në 160 934 km. Perimetri i Tokës në ekuator ëshë rreth 40 000 km. Gjatsia e pergjithshme e enëve të gjakut të trurit do të mjaftonte të rrethonte katër herë perimetrin e Tokës në ekuator!
26. Shkencëtarët mendojnë se në tru gjatë çdo sekonde ndodhin 100 000 reaksione kimike.
27. Njeriu përjeton rreth 70 000 mendime në ditë.
28. Madhësia mesatare e trurit njerëzor është zvogëluar rreth 23 cm3 gjatë një periudhe prej 5 000 viteve. Shkencëtarët nuk janë në gjendje të shpjegojnë arsyen.
29. Gjerësia mesatare e trurit të njeriut arrin 140 mm, gjatësia mesatare 167 mm, ndërsa lartësia mesatare 93 mm.
30. Rekordi botëror për të qendruar pa gjumë për 264 orë (11 ditë) është arritur nga Randy Gardner në vitin 1965.
31. Gjatë fazave të hershme të zhvillimit embrional ritmi i shumimit të neuroneve në tru arrin deri në 250 000 copë në minutë.
32. Çdo neuron mund të transmentojë deri në 1 000 impulse nervore në sekond dhe bën qindra mijra kontakte sinaptike me neuronet e tjera.
33. Gjatë çdo minute, truri i njeriut furnizohet me 750-1 000 mililitra gjak të oksigjenuar e të pasur në lendë ushqyese.
34. Truri i njeriut të neandertalit ishte 10% më i madhe se ai i Homo sapiens.
35. Valët elektromagnetike, të emetuara nga telefoni celular ose pajisje të tjera, mendohet se ndikojnë negativisht mbi aktivitetin e 140 proteinave të trurit.
36. Deri më sot është menduar se truri i njeriut ka më shumë neurone se çka rruga e Qumështit yje. Në fakt rruga e Qumështit ka 200-400 miliard yje, kur truri yne ka vetëm 86 miliard neurone.
37. Truri i njeriut mund të realizojë 1 016 procese në sekond, çka e bën atë kompiuterin më të fuqishëm ndër të gjithë kompiuterat e shpikur nga njeiu.
38. Truri i njeriut ka një kapacitet memorizues befasues. Ai mund të ruajë deri në 2 500 000 gigabit informacion, kur nje telefon iPhon 7 mund të rezervojë vetëm 256 gigabit.
39. Numri i neuroneve në hemisferën e majtë është 186 milionë më shumë se numri i neuroneve në hemisferën e djathtë.
40. Truri fillon të humbas ndërgjegjen vetëm 8-10 sekonda pas ndalimit të furnizmimit me gjak.