MË MIRË PA HOXHË, SESA PA FLAMUR!

Një varrim në Llacë të Tetovës hap një debat të fortë për fenë, kombin, traditën dhe të drejtën e familjes për të nderuar të ndjerin

Një ceremoni mortore në fshatin Llacë, në Komunën e Tetovës, është kthyer në një ngjarje që tejkalon dhimbjen e një familjeje dhe ngre një debat shumë më të gjerë për raportin mes besimit fetar dhe simbolit kombëtar shqiptar.

Sipas rrëfimit të bërë publik nga djali i së ndjerës, i cili para varrit të nënës së tij tregon atë që ka ndodhur, hoxha i fshatit ka refuzuar të drejtojë ceremoninë fetare të varrimit për shkak të vendosjes së flamurit kombëtar shqiptar.

Nëse rrethanat janë pikërisht siç i paraqet familjari, atëherë kemi përpara një çështje që meriton jo vetëm reagim emocional, por edhe sqarim publik.

Sepse këtu pyetja nuk është nëse një hoxhë ka të drejtë të zbatojë bindjet dhe rregullat e veta fetare. Pyetja është shumë më e thellë:

Përse flamuri kombëtar duhet të shndërrohet në pengesë për kryerjen e një ceremonie fetare për një shqiptare?

Flamuri kuqezi nuk është objekt kulti fetar. Nuk është fe. Nuk është zot dhe askush nuk i falet atij. Ai është simbol i identitetit, historisë, gjuhës, sakrificës dhe përkatësisë kombëtare të shqiptarëve.

Një shqiptar mund të jetë mysliman, katolik, ortodoks, bektashi, besimtar i një besimi tjetër apo të mos praktikojë asnjë fe. Por përkatësia fetare dhe ajo kombëtare nuk kanë pse të vendosen përballë njëra-tjetrës si dy armiq.

Pikërisht këtu historia e kësaj nëne merr një dimension tjetër.

Sipas familjes, ajo ishte një grua që kishte punuar dhe sakrifikuar gjatë gjithë jetës për familjen dhe kishte mbajtur të fortë vetëdijen kombëtare. Në çastin e fundit, familja kërkoi që ajo të përcillej me flamurin që për ta përfaqësonte identitetin dhe historinë e saj.

Dhe djali nuk pranoi të zgjidhte ndërmjet nënës, flamurit dhe ceremonisë.

Ai zgjodhi nënën dhe amanetin e identitetit.

Flamuri qëndroi.

Hoxha, sipas rrëfimit, nuk e drejtoi ceremoninë.

Dhe në atë moment lindi fjalia që tashmë përmbledh gjithë përplasjen:

“MË MIRË PA HOXHË, SESA PA FLAMUR!”

Është një fjali e fortë. Por nuk duhet lexuar si thirrje kundër Islamit, kundër hoxhallarëve apo kundër besimtarëve myslimanë shqiptarë. Një përgjithësim i tillë do të ishte jo vetëm i padrejtë, por edhe historikisht i gabuar.

Shqiptarët kanë jetuar prej shekujsh me disa besime fetare dhe pikërisht bashkëjetesa ndërfetare është një prej vlerave më të rëndësishme të shoqërisë shqiptare. Klerikë myslimanë, katolikë, ortodoksë e bektashinj kanë qenë në periudha të ndryshme pjesë e jetës kombëtare shqiptare.

Prandaj përgjegjësia për një vendim individual nuk duhet t’i ngarkohet një feje të tërë.

Por po aq qartë duhet thënë:

Asnjë autoritet fetar nuk duhet ta detyrojë një familje shqiptare të ndiejë se duhet të zgjedhë ndërmjet besimit dhe flamurit të saj.

Sepse një zgjedhje e tillë krijon përçarje aty ku duhet të ketë respekt.

Në një varrim, përpara një nëne që po përcillet në banesën e fundit, duhet të ketë dinjitet. Familja është në dhimbje. Nuk është momenti për demonstrime autoriteti, për beteja simbolesh apo për imponime që e bëjnë plagën edhe më të rëndë.

Nëse ekziston një argument teologjik për mosvendosjen e flamurit mbi të ndjerin gjatë një pjese të caktuar të ritit islam, ai mund të shpjegohet, diskutohet dhe zgjidhet me familjen. Por dialogu është krejt tjetër gjë nga vendosja e një ultimatumi: ose ceremonia, ose flamuri.

Dhe pikërisht këtu duhet të flasin edhe institucionet përkatëse fetare në Maqedoninë e Veriut.

Jo për të ndezur konflikt.

Përkundrazi, për ta shuar atë.

Duhet sqaruar nëse refuzimi i pretenduar përfaqëson një qëndrim zyrtar fetar, një interpretim individual të hoxhës apo kemi rrethana të tjera që nuk janë bërë ende publike. Familja ka dhënë versionin e saj; për korrektësi, duhet dëgjuar edhe pala tjetër.

Por një parim mbetet i panegociueshëm:

Shqiptarët nuk duhet të detyrohen të zgjedhin ndërmjet Zotit dhe kombit, sepse këto dy përkatësi nuk janë domosdoshmërisht në luftë me njëra-tjetrën.

Historia shqiptare e ka treguar këtë shumë herë.

Në momentet më të vështira të ekzistencës sonë kombëtare, shqiptarët kanë ditur të bashkohen përtej xhamisë dhe kishës. Flamuri nuk pyeti kurrë se në cilën mënyrë lutej ai që e mbante. Nën të kanë qëndruar myslimanë e të krishterë, njerëz me bindje të ndryshme, por me një gjuhë, një histori dhe një vetëdije kombëtare.

Prandaj flamuri në arkivolin e një shqiptari nuk duhet interpretuar automatikisht si sfidë ndaj fesë.

Ai mund të jetë thjesht nderim.

Mund të jetë amanet.

Mund të jetë kujtesë për jetën dhe sakrificën e atij që po largohet.

Dhe mund të jetë mënyra e familjes për të thënë për herë të fundit:

Kjo ishte nëna jonë. Kjo ishte një shqiptare. Dhe kështu dëshirojmë ta kujtojmë.

Ka edhe një fjali tjetër të fortë në mesazhin e familjarit:

“Dëshmorët varrosen pa hoxhallarë!”

Edhe kjo duhet kuptuar në kontekstin e revoltës dhe simbolikës së tij, jo si mohim i besimit të shqiptarëve. Në historinë tonë ka dëshmorë dhe luftëtarë të përkatësive të ndryshme fetare dhe jo çdo përcjellje e tyre është zhvilluar sipas të njëjtit rit.

Në fund, çështja e Llacës nuk duhet të shndërrohet në luftë myslimanë kundër shqiptarëve, sepse ky do të ishte deformimi më i rrezikshëm i debatit. Shumica dërrmuese e shqiptarëve myslimanë nuk shohin asnjë kontradiktë ndërmjet besimit të tyre dhe flamurit kuqezi.

Debati duhet të jetë tjetër:

Ku përfundon autoriteti fetar dhe ku fillon e drejta e familjes për identitet, dinjitet dhe kujtesë?

Djali i kësaj nëne e dha përgjigjen e tij.

Përballë varrit të saj, mes dhimbjes dhe krenarisë, ai vendosi të mos e hiqte flamurin.

Dhe ndoshta pikërisht aty qëndron fuqia e kësaj historie: jo te konflikti me një hoxhë, por te vendosmëria e një biri që, në një nga ditët më të rënda të jetës së tij, nuk pranoi që lamtumira për nënën të kushtëzohej me heqjen e simbolit që familja kishte zgjedhur për ta nderuar.

Feja duhet të bashkojë, jo të ndajë. Besimi duhet të ngushëllojë, jo të vendosë familjen përpara ultimatumeve. Dhe flamuri kombëtar nuk duhet të bëhet armik i askujt.

Sepse mbi të gjitha, para se të jemi të ndarë nga mënyra se si lutemi, duhet të dimë të respektojmë njëri-tjetrin në dhimbje, në jetë dhe në vdekje.

Dhe kur një bir detyrohet të zgjedhë në varrin e nënës së vet, përgjigjja e tij mund të tingëllojë e ashpër, por është e pamundur të mos dëgjohet:

MË MIRË PA HOXHË, SESA PA FLAMUR!