Konsullata e Shqipërisë në Bujanoc është domosdoshmëri. Por pse duhet një konsullatë e Serbisë në Shkodër?

Nga mediat serbe morëm vesh se ministri i Jashtëm i Serbisë, Marko Gjuriq, paska deklaruar se në parim është arritur një mirëkuptim me ministrin e Jashtëm të Shqipërisë, Ferit Hoxha, për hapjen e dy konsullatave të reja: një konsullatë shqiptare në Bujanoc dhe një konsullatë serbe në Shkodër. Dua të besoj se bëhet fjalë për një lajm të pasaktë, për një interpretim të gabuar ose për një spekulim mediatik, sepse nëse kjo rezulton e vërtetë, atëherë ngre një sërë pyetjesh serioze që meritojnë përgjigje të qarta nga institucionet shqiptare.

Konsullata e Shqipërisë në Bujanoc nuk është një ide e re. Përkundrazi, ajo është një kërkesë e kahershme e shqiptarëve të Luginës së Preshevës dhe e shumë faktorëve politikë e shoqërorë shqiptarë. Bujanoci është një komunë ku shqiptarët përbëjnë më shumë se gjysmën e popullsisë dhe prej dekadash janë përballur me sfida të shumta politike, administrative dhe institucionale.

Shqiptarët e Luginës së Preshevës kanë denoncuar vazhdimisht praktika diskriminuese, presione administrative, mungesë përfaqësimi dhe procesin e njohur si “pasivizimi i adresave”, i cili sipas organizatave shqiptare dhe ndërkombëtare ka ndikuar drejtpërdrejt në zvogëlimin artificial të numrit të shqiptarëve të regjistruar si banorë rezidentë. Pikërisht për këtë arsye, një konsullatë shqiptare në Bujanoc nuk do të ishte thjesht një ndërtesë diplomatike, por një pikë mbështetjeje institucionale për qytetarët shqiptarë, një urë komunikimi me shtetin amë dhe një mekanizëm për mbrojtjen e të drejtave të tyre.

Prandaj askush nuk mund ta vërë në diskutim nevojën reale për një përfaqësi diplomatike shqiptare në atë zonë.

Por krejt tjetër është çështja e konsullatës së Serbisë në Shkodër.

Pyetja e parë që lind është shumë e thjeshtë: kujt do t’i shërbente konkretisht ajo?

Sipas të dhënave të regjistrimit të popullsisë, në të gjithë qarkun e Shkodrës janë vetëdeklaruar vetëm 54 persona si serbë etnikë. Po në të njëjtin qark janë vetëdeklaruar 106 malazezë, 90 boshnjakë, 26 bullgarë dhe 20 maqedonas. Pra, i gjithë komuniteti sllavishtfolës përbën vetëm 296 banorë, më pak se 0.2 për qind të popullsisë së qarkut, ndërsa serbët vetëm rreth 0.03 për qind.

Në diplomaci, hapja e konsullatave zakonisht lidhet me praninë e konsiderueshme të qytetarëve të një shteti në territorin pritës, me nevojat për shërbime konsullore, me flukset ekonomike, tregtare, turistike apo me interesat e rëndësishme strategjike. Në rastin konkret, është e vështirë të argumentohet se ekziston një nevojë reale konsullore që justifikon një përfaqësi të tillë në Shkodër.

Pikërisht këtu fillojnë pikëpyetjet.

Nëse arsyeja nuk është shërbimi ndaj qytetarëve, atëherë cila është arsyeja?

Një interpretim i mundshëm është se kjo lëvizje lidhet me strategjinë afatgjatë të Beogradit për të përdorur edhe komunitete shumë të vogla serbe si instrument ndikimi politik dhe diplomatik në rajon. Serbia e ka ndjekur këtë praktikë edhe në vende të tjera, duke i kushtuar rëndësi disproporcionale komuniteteve numerikisht shumë të vogla për t’i shndërruar ato në elemente të diskursit të saj politik dhe diplomatik.

Në këtë mënyrë krijohet një lloj simetrie artificiale.

Nga njëra anë ndodhen shqiptarët e Luginës së Preshevës, një komunitet i madh autokton me dhjetëra mijëra banorë që kërkon mbrojtje të të drejtave themelore. Nga ana tjetër vendoset një komunitet serb prej vetëm disa dhjetëra personash në Shkodër, duke krijuar përshtypjen sikur kemi të bëjmë me dy realitete të krahasueshme.

Por ato nuk janë.

Jo numerikisht.
Jo historikisht.
Jo juridikisht.
Jo politikisht.

Një tjetër dimension lidhet me komunitetin malazez të Vrakës.

Dihet se prej vitesh ekziston debati mes nacionalizmit serb dhe identitetit malazez mbi ekzistencën e kombit malazez si identitet më vete. Një pjesë e forcave politike në Serbi vazhdojnë ta konsiderojnë kombin malazez si pjesë të kombit serb, ndërsa shumë malazezë e kundërshtojnë fuqishëm këtë tezë.

Nëse Serbia do të kishte një prani të përhershme diplomatike në Shkodër, lind pyetja nëse kjo prani do të kufizohej vetëm në shërbime konsullore apo do të shoqërohej edhe me ndikim kulturor, fetar apo identitar mbi komunitetin malazez të Vrakës.

Ky është një debat delikat që nuk duhet nënvlerësuar.

Shteti shqiptar ka detyrimin të mbrojë identitetin e çdo pakice kombëtare të njohur në territorin e tij, pa lejuar që rivalitetet identitare të vendeve fqinje të importohen brenda Shqipërisë.

Një aspekt tjetër ka të bëjë me klimën politike rajonale.

Prej vitesh marrëdhëniet ndërmjet Serbisë dhe Kosovës karakterizohen nga tensione të vazhdueshme. Retorika e shumë zyrtarëve serbë ndaj Kosovës ka qenë shpesh e ashpër, ndërsa incidentet në veri të Kosovës dhe mosmarrëveshjet politike kanë mbajtur të lartë nivelin e mosbesimit. Në këtë kontekst, çdo afrim diplomatik ndërmjet Tiranës dhe Beogradit shihet me vëmendje të madhe nga opinioni publik shqiptar, veçanërisht në Kosovë.

Shumë qytetarë pyesin nëse normalizimi i marrëdhënieve me Serbinë duhet të ecë me të njëjtin ritëm kur ende mbeten të pazgjidhura shumë çështje historike, politike dhe të sigurisë.

Ata pyesin nëse prioriteti i diplomacisë shqiptare duhet të jetë forcimi i bashkëpunimit strategjik me Kosovën në çdo fushë — diplomatike, ekonomike, infrastrukturore dhe të sigurisë — apo krijimi i një simbolike të re bashkëpunimi me Beogradin.

Kjo nuk është një pyetje kundër dialogut.

Dialogu është i domosdoshëm.

Diplomacia është gjithmonë më e mirë se konflikti.

Por dialogu nuk duhet të krijojë perceptimin e barazimit artificial të situatave që në thelb nuk janë të barabarta.

Shqipëria duhet të ndërtojë marrëdhënie të mira me të gjithë fqinjët, përfshirë Serbinë, por këto marrëdhënie duhet të ndërtohen mbi transparencë, reciprocitet real, respekt të ndërsjellë dhe mbrojtje të interesit kombëtar.

Nëse Serbia fiton një përfaqësi të re diplomatike në një qytet si Shkodra, atëherë qytetarët kanë të drejtë të dinë se çfarë përfiton konkretisht Shqipëria nga kjo marrëveshje.

Cili është interesi kombëtar?

Cilat janë përfitimet diplomatike?

Cilat janë garancitë?

Pse është zgjedhur pikërisht Shkodra?

Dhe mbi të gjitha, a është konsultuar opinioni publik dhe a është shpjeguar logjika e kësaj lëvizjeje?

Këto nuk janë pyetje kundër diplomacisë.

Janë pyetje që lindin natyrshëm në një shtet demokratik, ku vendimet e rëndësishme të politikës së jashtme duhet të shoqërohen me transparencë, argumente dhe llogaridhënie.

Nëse lajmi rezulton i pavërtetë, atëherë gjithçka mbyllet këtu.

Por nëse rezulton i vërtetë, qytetarët shqiptarë meritojnë përgjigje të plota, sepse politika e jashtme nuk është thjesht çështje protokolli diplomatik. Ajo prek drejtpërdrejt interesat kombëtare, sigurinë, identitetin dhe të ardhmen strategjike të vendit.