KUR NJERIU KA NJË ÇMIM, DINJITETI MBETET PA MBROJTJE

Nga ngjarjet e fundit me videot intime, më shqetëson ajo që ndodh përtej pamjeve: marrëdhënia që krijojmë me veten, mënyra si e përdorim tjetrin dhe lehtësia me të cilën një çast besimi mund të kthehet në poshtërim publik.

Pas çdo pamjeje ka një njeri. Ka një jetë që vazhdon edhe pasi publiku është lodhur së komentuari. Ka një mëngjes kur duhet të ngrihesh nga shtrati, të përballosh familjen, të shkosh në punë dhe të jetosh me ankthin se çfarë mund të qarkullojë ende në telefonat e të tjerëve. Për publikun mund të jetë një lajm i radhës. Për njeriun e ekspozuar mund të bëhet një dhimbje që i hyn në çdo pjesë të ditës.

Një video nuk na tregon motivet e një marrëdhënieje. Nga pamjet nuk mund të dimë nëse dikush ka dashur, ka besuar, ka kërkuar interes apo është mashtruar. Por këto ngjarje na japin arsye të mendojmë seriozisht për një fenomen që ekziston përtej çdo emri: çfarë ndodh me njeriun kur e përdor afërsinë si rrugë përfitimi dhe çfarë ndodh me atë që përdor pushtetin për të siguruar afërsi?

Nuk dua të gjykoj askënd nga larg. Por dua ta them fort: kur një marrëdhënie ndërtohet vetëm mbi interesin, njeriu rrezikon të humbasë kontaktin me nevojat e veta. Fillon të pyesë çfarë duhet të bëjë për të mbajtur tjetrin të kënaqur, sa duhet të pranojë dhe deri ku duhet të heshtë që të mos humbasë një mundësi.

Dalëngadalë, dëshira e tij mbetet në fund të listës.

Vajza, ju nuk vleni kaq pak. Nuk duhet të pranoni një marrëdhënie që ju rëndon vetëm sepse dikush mund t’ju hapë një derë. Nuk duhet të mësoheni me mendimin se talenti juaj ka nevojë për një sakrificë intime që të njihet. Nuk duhet ta shihni veten përmes dëshirave të një burri, sikur miratimi i tij të ishte dëshmia përfundimtare e vlerës suaj.

Një premtim mund të tingëllojë si shpëtim kur ndihesh e pasigurt. Një njeri me para apo ndikim mund të duket si zgjidhja e shumë vështirësive njëherësh. Dhe kur ke frikë se mos mbetesh pas, është e lehtë ta bindësh veten se po bën një kompromis të vogël.

Por kompromiset me veten kërkojnë vëmendje. Sidomos kur përsëriten.

Fillimisht pranon një takim që nuk e dëshiron. Pastaj një kërkesë që të vë në siklet. Më vonë hesht për një sjellje që të lëndon. Në një moment mund ta gjesh veten duke mbrojtur njeriun që të ka cenuar, sepse pranimi i së vërtetës do të të detyronte të përballeshe edhe me atë që ke duruar.

Kështu mund të krijohet varësia: nga frika se mos humbet mbështetjen, nga shpresa se premtimi do të mbahet, nga bindja se ke sakrifikuar tepër për t’u larguar tani.

Prandaj duhet të ndalemi dhe ta pyesim veten: a ndihem e lirë në këtë marrëdhënie? A mund të refuzoj pa pasur frikë? A mund të largohem pa u kërcënuar? A më respektohet fjala edhe kur nuk i shërben interesit të tjetrit?

Përgjigjet kanë më shumë rëndësi se dhuratat.

Edhe njeriu që përdor paranë, famën apo ndikimin për të siguruar intimitet duhet të shohë brenda vetes. Çfarë po kërkon në të vërtetë? Afërsi apo bindje? Një marrëdhënie apo një provë se ka fuqi mbi dikë?

Të kesh shumë njerëz pranë nuk do të thotë domosdoshmërisht të kesh krijuar lidhje me ta. Nëse marrëdhënia mbahet në këmbë nga ajo që mund t’u japësh, duhet të pyesësh çfarë mbetet kur përfitimi mbaron. Nëse të duhet vazhdimisht një person i ri që të të bëjë të ndihesh i rëndësishëm, duhet të pyesësh pse ndjenja e rëndësisë shuhet kaq shpejt.

Njeriu që e sheh tjetrin si trofe e varfëron marrëdhënien që në fillim. Nuk interesohet për botën e tij të brendshme, për frikën, dëshirat apo kufijtë. E sheh përmes përdorimit që mund t’i bëjë.

Këtu fillon një problem i thellë moral: kur dikush pushon së qeni person në sytë tanë dhe bëhet mjet.

Një mjet për karrierë. Një mjet për kënaqësi. Një mjet për të ushqyer krenarinë. Një mjet për të kontrolluar apo për të kërcënuar.

Kur kjo mënyrë të menduari hyn në intimitet, besimi bëhet i pambrojtur. Tjetri mund të jetë duke jetuar një çast afërsie, ndërsa ti po mendon çfarë mund të ruash prej tij dhe si mund ta përdorësh më vonë.

Prandaj filmimi pa dijeni, nëse ndodh, është një shkelje e rëndë e besimit. Njeriu të ka lejuar të afrohesh. Nuk të ka dhënë të drejtën ta zotërosh atë çast përgjithmonë. Nuk të ka dorëzuar të drejtën të vendosësh kush do ta shohë trupin e tij dhe në çfarë rrethanash.

Intimiteti kërkon që njeriu të ulë mbrojtjen. Pikërisht për këtë, ai kërkon përgjegjësi më të madhe nga personi përballë.

Ka diçka thellësisht mizore në përdorimin e asaj pambrojtjeje kundër dikujt. Sepse goditja nuk vjen vetëm nga publikimi i një pamjeje. Vjen edhe nga zbulimi se besimi është tradhtuar, se një vend ku je ndier i sigurt mund të mos ketë qenë i tillë.

Pastaj hyn turma.

Turma kërkon emra, kërkon hollësi, kërkon pamje të tjera. Secili ndihet i vogël përballë pasojës së madhe: “Unë vetëm e pashë”, “unë vetëm e dërgova”, “unë vetëm bëra një koment”.

Por poshtërimi publik ndërtohet pikërisht nga këto veprime të vogla. Një shpërndarje pas tjetrës. Një tallje pas tjetrës. Një aludim që përsëritet derisa fillon të trajtohet si e vërtetë.

Ekrani e largon fytyrën e tjetrit nga ndërgjegjja jonë. Nuk ia dëgjojmë zërin kur lexon komentet. Nuk e shohim kur i dridhen duart. Nuk jemi aty kur mendon si do t’ua shpjegojë fëmijëve apo prindërve. Kjo largësi e bën mizorinë më të lehtë.

Por largësia nuk na heq përgjegjësinë.

Duhet ta pyesim veten pse na tërheq kaq shumë rënia e dikujt. Pse kemi nevojë ta zvogëlojmë një njeri në një pamje të vetme? Pse një jetë me punë, përpjekje, gabime dhe arritje duhet të fshihet pas një materiali intim?

Njeriu është më shumë se çasti në të cilin është ekspozuar. Edhe një zgjedhje e gabuar nuk na autorizon t’ia mohojmë dinjitetin. Dinjiteti nuk është shpërblim që ua japim vetëm atyre që sillen siç na pëlqen.

Prandaj, vajza, mbrojeni veten edhe nga mendimi se duhet të pranoni gjithçka për të arritur diku. Kultivoni aftësitë tuaja, ndërtoni pavarësinë dhe ruani njerëz pranë të cilëve mund të flisni pa frikë. Një mundësi që ju kërkon të shkelni vazhdimisht kufijtë tuaj mund t’ju kushtojë më shumë sesa duket në fillim.

Dhe nëse sot ndiheni të mashtruara, të ekspozuara apo të turpëruara, mos e merrni gjykimin e turmës si përkufizim të vetes. Ajo që ju është bërë nuk është ajo që jeni. Një marrëdhënie nuk e përmbledh jetën tuaj. Një tradhti nuk jua heq të drejtën për të besuar përsëri. Një gabim nuk ju dënon të qëndroni përjetë brenda tij.

Mund të largoheni. Mund të kërkoni mbështetje. Mund të rindërtoni jetën tuaj pa mbajtur mbi shpinë edhe përgjegjësinë e atyre që ju kanë cenuar.

Ngjarjet e fundit duhet të na lënë me pyetje më të vështira sesa kureshtja për një video: si po e përdorim pushtetin që kemi? Çfarë po kërkojmë nga njerëzit që na besojnë? Dhe a dimë ende ta respektojmë një njeri kur kemi mundësi ta poshtërojmë?

Karakteri ynë duket pikërisht aty: në atë që zgjedhim të bëjmë me dobësinë që tjetri na ka besuar.