Djali i Vuçiqit në varrimin e Ratko Mladiqit, mijëra njerëz dhe zyrtarë nderojnë të dënuarin për gjenocid.

BEOGRAD – Varrimi i Ratko Mladiqit, ish-komandantit të Ushtrisë së Republikës Srpska dhe i dënuar me burgim të përjetshëm për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte, është kthyer sot në Beograd në një ngjarje me peshë të fortë politike dhe simbolike. Mes mijëra pjesëmarrësve është shfaqur edhe Danilo Vuçiq, djali i presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq. 

Prania e djalit të presidentit serb merr një domethënie të veçantë për shkak të profilit të Mladiqit dhe debatit të vazhdueshëm në Ballkan mbi mohimin, relativizimin apo glorifikimin e krimeve të luftës. Danilo Vuçiq u paraqit pranë Kishës së Shën Lukës në Beograd, ku arkivoli i Mladiqit ishte vendosur për homazhe përpara ceremonisë së varrimit. Burime serbe konfirmojnë se ai erdhi për t’i dhënë lamtumirën Mladiqit dhe për t’i shprehur ngushëllime familjes. 

Ceremonia ka mbledhur jo vetëm qytetarë dhe veteranë të luftës, por edhe figura të rëndësishme politike e shtetërore. Mes pjesëmarrësve janë raportuar ministra të qeverisë së Serbisë, përfshirë ministrin e Drejtësisë Nenad Vujić, ministrin e Kulturës Nikola Selaković dhe ministrin për Investime Publike Darko Glišić. I pranishëm ishte gjithashtu ambasadori rus në Serbi, Aleksandar Bocan-Harčenko. 

Në ceremoni kanë marrë pjesë edhe figura politike nga Republika Srpska e Bosnjës, përfshirë Milorad Dodik. Vetë përmasat e ceremonisë kanë bërë që ajo të shihet përtej një funerali familjar: mijëra njerëz u mblodhën në Beograd, shumë prej tyre me flamuj serbë dhe fotografi të Mladiqit. 

Shërbesa mortore në Kishën e Shën Lukës u drejtua nga patriarku i Kishës Ortodokse Serbe, Porfirije. Pas ceremonisë fetare, kortezhi u nis drejt varrezave të Topçiderit, ku ishte parashikuar varrimi në varrin familjar. 

Por emri i Ratko Mladiqit nuk është thjesht emri i një ish-ushtaraku serb.

Ai vdiq më 27 gusht 2026 ndërsa vuante dënimin me burgim të përjetshëm. Gjykata ndërkombëtare e kishte shpallur fajtor për gjenocidin e Srebrenicës dhe krime të tjera të kryera gjatë luftës në Bosnjë e Hercegovinë. Në Srebrenicë, në korrik 1995, u vranë më shumë se 8,000 burra dhe djem boshnjakë myslimanë. Mladiqi u dënua gjithashtu për krime të lidhura me rrethimin e Sarajevës dhe fushatën e dhunshme kundër popullsisë joserbe në Bosnjë. 

Pikërisht për këtë arsye, pamjet nga Beogradi kanë shkaktuar reagime dhe kanë rihapur një plagë që, më shumë se tri dekada pas luftës, vazhdon të mbetet e hapur.

Për familjet e viktimave të Srebrenicës dhe mijëra familje të tjera boshnjake, Mladiqi nuk është një figurë historike për të cilën ekziston thjesht një debat politik. Përgjegjësia e tij penale është përcaktuar nga drejtësia ndërkombëtare dhe dënimi i tij me burgim të përjetshëm ishte konfirmuar përfundimisht në vitin 2021. 

Kjo është arsyeja pse prania e figurave të larta politike dhe shtetërore serbe në një ceremoni të tillë ngre një pyetje shumë më të madhe se kush mori pjesë në një varrim: çfarë raporti ka sot Serbia me trashëgiminë e luftërave të viteve ’90 dhe me vendimet e drejtësisë ndërkombëtare?

Presidenti Aleksandar Vuçiq nuk ishte vetë i pranishëm, por djali i tij Danilo ishte mes pjesëmarrësve. Në një ceremoni ku ndodheshin ministra, drejtues politikë, përfaqësues institucionalë, veteranë dhe mijëra qytetarë, kjo prani vështirë se kalon pa rezonancë politike, edhe pse Danilo Vuçiq nuk mban post shtetëror.

Ngjarja ka marrë përmasa edhe më të mëdha për shkak të mënyrës së organizimit. Reuters raportoi se për pjesëmarrës nga Serbia dhe Republika Srpska ishte organizuar edhe transport falas, ndërsa turma mbante flamuj serbë dhe fotografi të Mladiqit. 

Varrimi ka sjellë edhe kritika ndërkombëtare. Ceremonitë publike dhe glorifikimi i Mladiqit kanë shkaktuar shqetësim në Bashkimin Evropian, në një kohë kur Serbia vazhdon të jetë vend kandidat për anëtarësim në BE. 

Në këtë kontekst, çështja nuk është nëse një familje ka të drejtë të varrosë të afërmin e saj. Kjo është e padiskutueshme. Çështja fillon aty ku ceremonia private shndërrohet në manifestim publik dhe një person i dënuar për gjenocid paraqitet nga pjesë të shoqërisë si hero kombëtar.

Këtu qëndron edhe pesha e pamjeve të 7 shtatorit nga Beogradi.

Ratko Mladiqi u varros, por debati për trashëgiminë që ai la pas nuk u varros bashkë me të. Përkundrazi, mijëra njerëzit në rrugë, figurat politike, ministrat dhe prania e Danilo Vuçiqit tregojnë se përballja me të kaluarën vazhdon të jetë një nga sfidat më të mëdha të Serbisë dhe të gjithë rajonit.

Sepse pajtimi në Ballkan nuk mund të ndërtohet duke ndryshuar vendimet e gjykatave sipas kujtesës politike të secilit popull. Krimet kanë viktima, viktimat kanë emra dhe gjenocidi i Srebrenicës është fakt juridik i përcaktuar nga drejtësia ndërkombëtare.

Dhe kur një i dënuar për gjenocid përcillet me turma, simbole, përfaqësues politikë dhe nderime publike, pyetja që mbetet nuk është vetëm se si Serbia po i jep lamtumirën Ratko Mladiqit.

Pyetja është se çfarë mesazhi po u jep brezave që vijnë – se krimet e së kaluarës duhen dënuar, apo se mjafton nacionalizmi që një i dënuar për gjenocid të rikthehet në figurë heroike?